Ενας θαυμαστός «ρεπορτέρης»

της Μαριάννας Τζιαντζή

Ενα από τα καλά του Ιντερνετ είναι ότι ψάχνοντας μπορεί κανείς να αντικρίσει διαμάντια, ακόμα και όταν ο αρχικός στόχος μας ήταν η άντληση μιας απλής πληροφορίας. Ενα από τα κακά είναι ότι μπορούμε να ξοδέψουμε ατέλειωτες ώρες τσαλαβουτώντας στα ρηχά...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqD53rlB
Under Creative Commons License: Attribution

Στο εσωτερικό των μηχανισμών

Του ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΑΡΑΝΙΤΣΗ

Κατά μήκος μιας παράδοσης που ίσως έληξε με τη δημόσια δολοφονία του Κένεντι, η αναγνώριση της ιδιότητας του πολιτικού, σ' ένα ορισμένο πρόσωπο, επέτρεπε να διακρίνεις το φάσμα των θεσμικών βαθμίδων που εκπροσωπούνταν στην παρουσία του μέχρι τον αρχικό εγγυητή τους, όποιος κι αν ήταν αυτός, δηλαδή να αναγνωρίζεις τη συμβολική διαδρομή των εξαρτήσεων από κάποιου είδους πατρότητα ή Νόμο, ασχέτως του αν γινόταν καλή ή κακή χρήση των συγκεκριμένων πηγών εξουσίας· τώρα, βλέπεις απλώς έναν υπάλληλο, έστω τον υπ' αρ. 1 υπάλληλο, που κινείται στα βάθη μιας τεχνικού τύπου «διαφάνειας», κάνοντας οτιδήποτε θα έκανε ούτως ή άλλως, σαν σε reality show...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqCHXEWO
Under Creative Commons License: Attribution

Νέοι προλετάριοι

της Κατερινας Σχινα

O γλωσσολόγος Βίλεμ Φλούσερ έγραψε κάποτε ότι στην εποχή μας συντελείται ένα άλμα από την ιστορική, αξιολογική, πολιτική συνείδηση, σε μια συνείδηση κυβερνητική, παιγνιώδη. Εως σήμερα η σκέψη συνδεόταν απολύτως με τη γραφή και ως εκ τούτου με την ομιλία, παρατηρούσε· όμως, το μέλλον μάλλον θα αναιρέσει τη διαπλοκή μεταξύ ομιλίας και στοχασμού...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iAvgnOOk
Under Creative Commons License: Attribution


Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Το φαινόμενο του καταναλωτισμού

Όσο μεγαλώνει η μοναξιά τόσο κορυφώνεται η αγωνία. Γι΄ αυτό πολλές φορές ο άνθρωπος αναζητά διέξοδο στην αγορά αγαθών, στη διακίνηση του πλαστικού χρήματος

Αντίδοτο

στην καταναλωτική μανία αποτελεί η ικανοποίηση που παράγεται από την εργασία όταν αυτή συντελείται με τη μορφή της διακονίας

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0h9hZXjyD
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Η επιδημία της ισοπέδωσης

της Διονυσίας Βοριδη

Πάμπολλοι αγώνες δόθηκαν για την προστασία και τη θωράκιση του δικαιώματος της ιδιωτικότητας, απαραίτητου για την οριοθέτηση του προσωπικού μας χώρου. Όλοι, παραδείγματος χάριν, θεωρούμε -και καλά κάνουμε- απαράβατο δικαίωμα να ανταλλάσσουμε επιστολές χωρίς να μαθαίνουν άσχετοι το περιεχόμενό τους, να μην κρυφακούει κανείς τι λέμε στο τηλέφωνο, να μη μπορεί ένας τρίτος να παρακολουθήσει τι κάνουμε στο σπίτι μας, που θεωρούμε κάστρο μας...

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Ο Μεγάλος Αδελφός, η παθητικότητα των πολιτών και η λατρεία της τεχνολογίας

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης είναι κοινός τόπος ότι οι περισσότερες κυβερνήσεις, στον έναν ή στον άλλο βαθμό, επιδιώκουν την παθητικότητα των πολιτών τους, έστω και με διαφορετική μεθοδολογία και πιο εκλεπτυσμένους (;) τρόπους από αυτήν του Μεγάλου Αδελφού στο «1984».

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0fdRAeO1N
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται στην αρχική μας σελίδα.

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Μη προτρεχέτω το blog του νοός

του Δ.Παπαγγελή καθηγητή του Τμήματος Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«Επιθετικότητα, υβριστικός παροξυσμός, δυσανεξία και περιφρόνηση αποτελούν την ημερήσια διάταξη στα blogs που ανταλλάσσουν μεταξύ τους άνθρωποι οι οποίοι δεν γνωρίζονται προσωπικά». Η επισήμανση έγινε πριν από μερικές εβδομάδες σε κύριο άρθρο του βρετανικού «Guardian», και θα μπορούσε να εντυπωσιάσει μόνον όσους δεν έτυχε να κάνουν δειγματοληψία από αυτό το καινούργιο τουρνουά αντισφαίρισης. Ορισμένοι από τους κατηγορουμένους απάντησαν με προβλεπτή, και επαυξημένη, επιθετικότητα· αλλά η πιο ενδιαφέρουσα αντίδραση ήταν αυτή που διαφήμιζε τις θεραπευτικές ιδιότητες της διαδικτυακής παρρησίας: «Ο κόσμος χρησιμοποιεί τα blogs για να εκφράζει ανώνυμα γνώμες, φόβους, άγχη και θυμό. Ευτυχώς, γιατί έτσι εκτονώνεται ενέργεια που θα μπορούσε να καταλήξει σε βίαιη συμπεριφορά ή σε αυτοκτονία». Ως βήμα προσωπικής εξομολόγησης, είπαν άλλοι, το blog δεν κάνει τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο από το να μετατοπίζει στον δημόσιο χώρο τον εσωτερικό μονόλογο ενός σκεπτόμενου ατόμου...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/pages/2.html#ixzz0fYwweG9h
Under Creative Commons License: Attribution

.

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Το μέλλον των εφημερίδων

Image by birdfarm via Flickr

Ο γάλλος δημοσιογράφος Μπερνάρ Πουλέ αναλύει την κρίση στον παγκόσμιο Τύπο και στα ΜΜΕ που σηματοδοτείται από την κυριαρχία του Διαδικτύου και το πέρασμα στην ψηφιακή εποχή

του Αναστάση Βιστωνίτη

Εχει μέλλον το γραπτό κείμενο; Από την απάντηση στο ερώτημα θα προκύψει και η συναφής σ΄ αυτό που ακολουθεί: Εχουν μέλλον οι εφημερίδες; Ο Μπερνάρ Πουλέ, αρχισυντάκτης του οικονομικού περιοδικού«L΄ Εxpansion», ακούγεται δυσοίωνος. Τα πράγματα δεν είναι απλώς άσχημα. Θα συνεχίσουν να χειροτερεύουν τα αμέσως επόμενα χρόνια. Δεν πρόκειται για αβασάνιστη άποψη. Στο βιβλίο του Το τέλος των εφημερίδων και το μέλλον της ενημέρωσης ο Πουλέ, με τρόπο ασυνήθιστο για γάλλο διανοούμενο, δηλαδή παραθέτοντας και αναλύοντας τα στοιχεία που με αμείλικτο τρόπο περιγράφουν ένα ζοφερό εγγύς μέλλον όχι μόνο για τα έντυπα πάσης μορφής αλλά και για τα τηλεοπτικά δίκτυα, περιγράφει τη διαδικασία συρρίκνωσης των εφημερίδων και των συστημάτων πληροφόρησης παγκοσμίως δίνοντας, όπως είναι φυσικό, έμφαση στα όσα συμβαίνουν στον αγγλοσαξονικό κόσμο και στη Γαλλία. Οι κυκλοφορίες πέφτουν, η διαφήμιση μειώνεται συνεχώς και οι νεότερες γενιές απλούστατα διαβάζουν όλο και λιγότερο. Τι θα συμβεί; Προτού πάμε όμως στο «θα» είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε τι συμβαίνει γύρω μας. Και αυτό που συμβαίνει ορίζεται από το Διαδίκτυο: τη νέα κοινωνία των χρηστών και των παρόχων και τον τρόπο με τον οποίο αρχίζουν σιγά σιγά να καταβροχθίζουν την πίτα της διαφήμισης που άλλοτε μοιραζόταν ανάμεσα στους μεγάλους εκδοτικούς ομίλους.


Ο έλεγχος της εξουσίας
Πριν από έξι χρόνια στο Αμστερνταμ είχα παρακολουθήσει ομιλία ενός καθηγητή των ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο του Λάιντεν σχετικά με το θέμα και δεν θα ξεχάσω τον αφορισμό στον οποίο κατέληξε:«Ο αυριανός εφιάλτης του εκδότη ονομάζεται Διαδίκτυο». Οπως δείχνουν οι εξελίξεις, ξόρκι για τον εφιάλτη αυτόν μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί. Το Διαδίκτυο είναι εδώ και η παρουσία του θα εντείνεται με το πέρασμα του καιρού. Οσο για τις συνέπειες, δεν χρειάζεται ειδικές γνώσεις για να τις διαπιστώσει κανείς. Φτάνει μια συγκριτική ανάγνωση των δελτίων κυκλοφορίας των εφημερίδων τα τελευταία πέντε χρόνια.

Δεν πρωτοτυπεί κάποιος αν ισχυριστεί ότι η κρίση θίγει την ίδια την ποιότητα της δημοκρατίας. Οι ειδήσεις που παράγουν οι εφημερίδες έχουν υψηλό κόστος, απαιτούν εξειδικευμένο προσωπικό, μηχανισμούς ελέγχου της εγκυρότητάς τους και κυρίως ένα πρότυπο ιεράρχησής τους σε συγκροτημένο πλαίσιο πίσω από το οποίο προϋποθέτει κανείς και ένα μάρκετινγκ ιδεών, ένα παραγωγικό μοντέλο, δηλαδή, το οποίο απουσιάζει από το Διαδίκτυο. Το πραγματικό πρόβλημα επομένως δεν είναι αν η ενημέρωση θα προσφέρεται στο μέλλον σε ψηφιακή ή «χάρτινη» μορφή αλλά τι είδους ενημέρωση θα έχουμε, τι θα διαβάζει το κοινό και κυρίως πώς θα διαβάζει.

Αν όλοι μπορούν να γράφουν, τουτέστιν αν δεν κρίνουμε την κρίση, αυτό σημαίνει ότι θα αποδεχθούμε πως τα άτομα από κοινού είναι ικανά να παράγουν μια γνώση ισάξια, ενδεχομένως και ανώτερη των ειδικών. Αυτό συνεπάγεται ότι μεταβαίνουμε από το τέλος της αυθεντίας σε ένα άλλο πεδίο όπου η γνώση θα θεωρείται κοινωνικά διαπραγματεύσιμη. Πρόκειται, δηλαδή, για σχετικισμό χωρίς όρια: ξέρω ό,τι ξέρω, ό,τι ξέρεις, ό,τι ξέρουμε (όσα δεν μας λένε)- και άρα γνωρίζουμε τα πάντα εκ προοιμίου. Γιατί, σύμφωνα με πολλούς ερασιτέχνες μπλόγκερ, η παραδοσιακή δημοσιογραφία εξυπηρετώντας τις οικονομικές ελίτ δεν τα λέει όλα ή καλύτερα κρύβει όσα δεν συμφέρουν τις ελίτ. Σε περίπτωση όμως που δεχθούμε ότι αυτό το τελευταίο είναι ο κανόνας, προκύπτει ένα μείζον πρόβλημα: Ποιος μας εγγυάται ότι αν για ένα γεγονός παραθέσουμε εκατό, ας πούμε, απόψεις, το κατανοούμε και καλύτερα; Κατά κανόνα συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο- για να μην πάμε στην αναπόφευκτη συνέπεια: ότι τότε ακριβώς βρίσκουν εύκολο πεδίο δράσης οι δημαγωγοί. Διότι, αν ο Τύπος αποτελεί θεμέλιο της δημοκρατίας, αυτό οφείλεται πρωτίστως στη διαμεσολαβητική και παρεμβατική του δύναμη, τουτέστιν στην ικανότητά του να ορίζει την ατζέντα και το πλαίσιο της συζήτησης.

Το μέσον και η νοημοσύνη
Ο ρομαντισμός της πολυφωνίας που εισήγαγε το Διαδίκτυο εν τούτοις άρχισε να εξασθενεί- στη χώρα μας όχι ακόμη φυσικά- αφ΄ ης στιγμής οι καλύτεροι μπλόγκερ αντιλήφθηκαν ότι μπορούσαν να περάσουν από το ερασιτεχνικό στο επαγγελματικό πεδίο. Και επιπλέον έχουν ήδη αρχίσει να παρατηρούνται φαινόμενα κόπωσης, όπως συμβαίνει λ.χ. στις ΗΠΑ. Τον θόρυβο δεν τον συντηρείς κάνοντας περισσότερο θόρυβο και η πρόσφατη οικονομική κρίση, όπως ευφυώς παρατηρεί ο Πουλέ, έχει αποδείξει ότι αυτό που λέμε σοφία του πλήθους μπορεί συχνά να μην παραπέμπει στη δημοκρατία της γνώσης και να είναι ένας απλός ευφημισμός. Στη δεκαετία του ΄60 ο Μάρσαλ Μακ Λούαν διατύπωσε τον περίφημο αφορισμό ότι«το μέσον είναι το μήνυμα». Σήμερα η συζήτηση επεκτείνεται γιατί προστίθεται μια παραλλαγή του αφορισμού: ότι το μέσον δεν είναι μόνο το μήνυμα αλλά περιέχει ή μπορεί να περιέχει νοημοσύνη. Το αφεντικό της Μicrosoft Μπιλ Γκέιτς ισχυρίζεται ότι πρέπει να είμαστε έτοιμοι στο μέλλον να αντιμετωπίσουμε τη διαδραστική λειτουργία ηλεκτρονικού υπολογιστή και ανθρώπινου εγκεφάλου. Το πρόβλημα του Γκέιτς ωστόσο είναι διαφορετικό: η ιδεολογία και το μάρκετινγκ του «όλα δωρεάν» θίγει και τη δική του εταιρεία, αφού η τάση πλέον είναι να παρέχεται και το λογισμικό δωρεάν.

Η δραματική μείωση των διαφημιστικών εσόδων οδηγεί τις εφημερίδες στο να λανσάρουν νέα προϊόντα, ομοειδή κατά βάση (όχι όμως και απαραιτήτως), αφού σ΄ αυτά μπορούν να περιληφθούν όλα όσα ορίζουν την πρακτική καθημερινή ζωή, από μετεωρολογικά δελτία και αεροπορικά εισιτήρια ως υπηρεσίες διανομής και τα συναφή. Εξυπακούεται ότι οι εκδοτικές επιχειρήσεις δεν μπορούν να μείνουν έξω από το λεγόμενο ηλεκτρονικό εμπόριο, έναν τομέα που υπερβαίνει την ενημέρωση, ταυτοχρόνως όμως συνιστά και προέκτασή της, αφού συναρτάται ευθέως με την κύρια πηγή εσόδων, τις διαφημίσεις, δηλαδή την ουσία του μάρκετινγκ των πωλήσεων.

Το συμπέρασμα ή πιο σωστά η ανησυχητική προειδοποίηση του Πουλέ είναι ότι η μείωση των πωλήσεων των εφημερίδων αρχίζει μεν με την εξάπλωση του Διαδικτύου αλλά σηματοδοτεί κάτι που μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνο: τη μείωση του ενδιαφέροντος για την ενημέρωσηκαι επί του προκειμένου δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις ότι το κλίμα θα αλλάξει. Αν όμως το ενδιαφέρον εξακολουθήσει να μειώνεται, κανένα κύρος δεν θα έχει στο μέλλον η όποια άποψη- κατά συνέπεια η αρθρογραφία, οι κρίσεις και τα σχόλια, ο αναβαθμός δηλαδή των ειδήσεων. Αλλά, αν αυτό συνεχιστεί, τι θα συμβεί στη δημοκρατία; Ο κίνδυνος είναι ορατός. Ενας κόσμος που δεν θα διαβάζει ούτε θα σκέπτεται ούτε θα κρίνει ούτε θα αποφασίζει. Αυτά θα τα κάνουν άλλοι για λογαριασμό του, δηλαδή ερήμην του. Κάποτε θεωρούσαμε υπερβολικούς όσους μιλούσαν για τεχνολογικό Μεσαίωνα. Ισως πρέπει να το ξανασκεφθούμε. Χωρίς κινδυνολογίες και χωρίς να παριστάνουμε τις Κασσάνδρες- αλλά σοβαρά, αλλιώς θα επαληθευθεί ο γνωστός νόμος του Μέρφι πως «αν είναι κάτι να πάει στραβά,θα πάει στραβά».

Το βέβαιον είναι ότι τα πράγματα θα αλλάξουν, έστω κι αν αυτό συμβεί με δραματικό τρόπο. Οπως όμως εύστοχα επισημαίνει στο επίμετρό του ο Νίκος Μπακουνάκης,«όλα είναι ανοιχτά και προς το παρόν οι (έντυπες) εφημερίδες κρατούν ακόμη».ΠΗΓΗ:εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 6-12-2009

Η διαδικτυακή πληροφορία είναι γνώση;

Image by And all that Malarkey via Flickr

I found this fascinating quote today:

Συνηθίσαμε να λέμε ότι ζούμε στην εποχή της πληροφορίας και της γνώσης, ταυτίζοντάς τες όμως άκριτα, καθώς εκλαμβάνουμε συνήθως την πληροφορία ως γνώση. Συνδέονται όμως με δύο διαφορετικές εγκεφαλικές διεργασίες: η πρώτη κυρίως με τη μνήμη και η δεύτερη με ανώτερες νοητικές λειτουργίες, όπως είναι η ανάλυση και η σύνθεση διά της κριτικής και δημιουργικής σκέψης.spoudasterion.pblogs.gr, Ludus Literarius

You should read the whole article.

Διαδίκτυο και επικοινωνία

Image by dalbera via Flickr

του Θ.Τάσιου,
ομότιμου καθηγητή του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου

Οι νέοι καιροί απαιτούν δυσαναλόγως εντατική γνωσιακή και ηθική Εγρήγορση

Εάν τυχόν υπήρξε κάποιο ενδιαφέρον για την επανεπίσκεψη της «διαπροσωπικής επικοινωνίας» μέσα στο εικαζόμενο διεθνές χωριό, (την οποία αποπειραθήκαμε σε δυό συνεχόμενες επιφυλλίδες), σκόπιμο θα ήταν να συμπληρώσουμε την εικόνα με μιαν ανάλογη σύντομη ματιά στις επι-κοινωνιακές πλευρές του Διαδικτύου (ιντερνέ που λέν κι οι ασυμβίβαστοι ­ όπως το 'λεγε κι η γιαγιά τους).
1. Οι ηθολογικές παρατηρήσεις που διαπιστώσαμε για τη μεγαδιαφήμιση, μπορούν να ισχύουν ενπολλοίς και για την επικοινωνία μέσω του Διαδικτύου. Εδώ όμως έχει τη θέση-της μια γενικότερη παρατήρηση. Οπως και σε ποικίλα άλλα ζητήματα που προκαλούνται απ' την ανάπτυξη της Τεχνολογίας, έτσι και με τα εκάστοτε νεότερα τεχνολογικά μέσα επικοινωνίας (τυπογραφία, τηλέγραφος, τηλέφωνο, ραδιόφωνο, τηλαντιγραφικό, διαδίκτυο), φαίνεται οτι οι «νέες ηθικές προκλήσεις» δέν είναι καθόλου νέες: Είναι απλώς μεγεθυσμένες (κατα εκθετικόν έστω τρόπον), αλλα χωρίς να εισάγουν νέας κατηγορίας προβληματισμό: Το πλήθος των αφορμών, η έντασή-τους και το χρονικό βάθος των συνεπειών τους ­ όλα αυξάνονται τεραστίως. Ναί. Δέν παρουσιάζονται όμως «νέες» ποιότητες ηθικού προβληματισμού.

Ετσι και με το Διαδίκτυο: Καταρχήν, το χαμηλό κόστος, η ευχέρεια και η σχεδόν απεριόριστη έκταση της επικοινωνίας ατόμων και ιδεών, έχει ήδη τεραστίως συμβάλει στην παραγωγική καί την πολιτισμική ανάπτυξη. Δέν έχομε όμως ακόμη επαρκή εμπειρικά δεδομένα για τις δυσλειτουργίες του Διαδικτύου, ώστε να στήσουμε μια πειστική θεωρία και να μπορέσουμε ελλόγως να κινηθούμε προς μια βελτιστοποίηση. Οφείλομε όμως να καταγράφουμε συστηματικά τις αναφυόμενες οξύτατες παρενέργειες. Και για όσες συνδέονται με τη χρήση του Διαδικτύου για διαφημιστικούς σκοπούς, ισχύουν όσα σημειώσαμε για τη διαφήμιση την περασμένη φορά.

2. Για την ειδικότερη όμως κατεύθυνση της αυτοεπιβεβαιωτικής επικοινωνίας ανάμεσα σε Ατομα (μια κατεύθυνση της οποίας οι επιφυλλίδες αυτές υπογραμμίζουν ιδιαζόντως τη σημασία), είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε οτι το Διαδίκτυο δημιούργησε πράγματι νέες συνθήκες:

α) Το πλήθος των μηνυμάτων που δέχεσαι, ενδέχεται να σου δημιουργή πρόσθετα προβλήματα επιλογών και διαθέσιμου χρόνου ­ με αρνητικές ενίοτε συνέπειες στην ψυχική σου υγεία. Και οι ενδεχόμενες συνέπειες της «μονήρους» εργασίας, κάπου εδώ κατατάσσονται.

β) Η επικράτηση της απλοαγγλικής ως Κοινής, έχει διευρύνει τις επικοινωνιακές δυνατότητες μεταξύ «αλλοφύλων», μ' όλες τις ουμανιστικές συνέπειες του γεγονότος. Είναι σαν ν' άλλαξε γνώμη ο θεός και ανακάλεσε την αράν της βαβέλ!

Αλλο (σοβαρότατο, φεύ) θέμα είναι βεβαίως οι συνέπειες του γεγονότος τούτου πάνω στην μύησή-μας στις λεπτές ηδονές που προσφέρει η εκλεπτυσμένη χρήση της μητρικής-μας γλώσσας...

γ) Το φαινόμενο της αναζήτησης «φίλων» μέσα στο Διαδίκτυο, δέν έχει ακόμα αναλυθή επαρκώς: Κανένας δέν μπορεί ν' αρνηθή τη θεμελιώδη επικοινωνιακή ηδονή την οποίαν προσφέρει αυτή η οδός. Εχει όμως αναγνωρισθή οτι η ανωνυμία και η ετερονομία (η δυνατότητα ν' αποσυρθώ πλήρως και μονομερώς απ' τη σχέση) ενδέχεται να ακυρώνουν ενπολλοίς το υποστασιακό όφελος του θεσμού: Πώς να λουσθώ στα μάτια του Αλλου όταν του περιγράφω έναν ψεύτικο εαυτό-μου;

δ) Τέλος, η δυνατότητα να βλάψω άτομα ή ομάδες μέσω του Διαδικτύου (απ' την προαγωγή εις ασέλγειαν, μέχρι τις κλοπές κεφαλαίων), ακούγεται ενίοτε εφιαλτική. Και δείχνει πόσο μια επικοινωνία μπορεί να μεταπέση σε αντικοινωνία ­ όπως, παλαιά, η τεταμένη παλάμη μπορούσε να γίνη χάδι ή ν' αστράψη σε χαστούκι. Η κλίμακα διαφέρει μόνον ­ και διαφέρει δυστυχώς εκθετικά.

Καί εδώ, οι νέοι καιροί απαιτούν δυσ- αναλόγως εντατική γνωσιακή και ηθική Εγρήγορση (άν δέν θέλουμε να μεταπέσουμε στην ομοταξία του «μικρού αδελφού»). Και ναί μέν γνωρίζω πως ετούτη η επωδός, καθόλου δέν ενθουσιάζει ­ πλήν, μόνον οι ταχυδακτυλουργοί υπόσχονται εύκολες λύσεις σε απέραντης δυσχέρειας προβλήματα.

3. Για το τέλος όμως αυτής της σύντομης αναφοράς-μας στο Διαδίκτυο, άφησα επίτηδες μιαν αισιόδοξη εξέλιξη, εξαιρετικά φιλ-επικοινωνιακή. Πρόκειται για τα εκατομμύρια των αναπήρων σ' όλον τον κόσμο (τυφλοί, κωφάλαλοι, παράλυτοι κ.ά.) οι οποίοι, χάρις σε πρόσθετα λογισμικά Μπράιγ, Φωνητικής σύνθεσης κλπ, θα έχουν τώρα τη δυνατότητα να επικοινωνούν στο Διαδίκτυο, να σπουδάζουν και να διαλέγωνται μ' οποιονδήποτε ­ μένοντας καθηλωμένοι στην αναπηρική πολυθρόνα ή στο δωμάτιο φυλακή. Δέν σας συνιστώ να τους στείλετε ανάτυπα των εμβριθών αντιτεχνολογικών-σας αναλύσεων: Το πρώτο πολιτικό κόμμα των αναπήρων «Collectif des Démocrats Handicapés» (που λειτουργεί στο Διαδίκτυο εδώ και δυό χρόνια), θα θεωρούσε την πράξη-σας ως προσβολή των στοιχειωδών πολιτικών δικαιωμάτων πλήθους συμπολιτών μας...
ΠΗΓΗ: εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 2 Σεπτεμβρίου 2001

Οι κοινωνίες της επιτήρησης

Image via Wikipedia

του Δ.Τζιόβα, καθηγητή Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Birmingham της Αγγλίας και διευθυντή του Κέντρου Βυζαντινών, Οθωμανικών και Νεοελληνικών Σπουδών του ιδίου πανεπιστημίου.

Μεταξύ των διαφόρων χαρακτηρισμών που έχουν αποδοθεί κατά καιρούς στις δυτικές κοινωνίες θα μπορούσε να προστεθεί και αυτός της επιτήρησης. Από την εποχή του Τζέρεμι Μπένθαμ (1748-1832), που με το περίφημο Περίοπτον ή Πανοραμικόν (Panoptikon) επινόησε ένα νέο σχέδιο οργάνωσης της φυλακής, το οποίο επέτρεπε στους φύλακες να επιβλέπουν συνεχώς τους κρατούμενους από έναν πύργο-παρατηρητήριο που βρισκόταν στη μέση ενός κυκλικού κτιρίου με πλήρως ορατά κελιά, σηματοδοτείται η μετάβαση των δυτικών κοινωνιών όπως έδειξε διεξοδικά ο Μισέλ Φουκώ από την τιμωρία βασισμένη στη βάσανο του σώματος στον κοινωνικό έλεγχο της συνείδησης. Ο Μπένθαμ μπορεί να χαρακτηριστεί ο πατέρας της κοινωνικής επίβλεψης, γιατί αν και η πανοραμική φυλακή που σχεδίασε δεν χτίστηκε ποτέ, αποτέλεσε, εντούτοις, το πρότυπο επίβλεψης στη βικτωριανή Αγγλία για εργοστάσια, υφαντουργεία, πτωχοκομεία και άλλους μαζικούς χώρους εργασίας ή κοινωφελή ιδρύματα.

Με την ανάπτυξη των πόλεων ως επακόλουθο της βιομηχανικής επανάστασης η επιτήρηση αποτέλεσε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου, ώστε να προλαμβάνεται η εξάπλωση των μεταδοτικών ασθενειών που αποτελούσαν μάστιγα εκείνη την εποχή για τις αγγλικές πόλεις όπου συνέρρεαν πλήθος φτωχών και αδυνάτων. Ακόμη και η ανάπτυξη του αστυνομικού μυθιστορήματος συνδέεται με την αυξανόμενη σημασία της επιτήρησης και της παρατήρησης κατά τον 19ο αιώνα. Η βασική και διδακτική αρχή του αστυνομικού μυθιστορήματος συνίσταται στο αξίωμα ότι παρατηρώντας και παρακολουθώντας μαθαίνει κανείς να εξιχνιάζει και να αποκαλύπτει. Η έμφαση στη διείσδυση και στην υπέρβαση των φαινομένων μέσω της παρατήρησης και της εξιχνίασης μυστικών αποτελεί και το ιδεώδες των ραγδαία αναπτυσσόμενων φυσικών επιστημών εκείνη την εποχή που φιλοδοξούν να καταστήσουν ορατό ό,τι ήταν αόρατο και κρυφό. Η διεισδυτική ματιά και η σχολαστική παρατήρηση αποκτούν στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα τρομακτική σημασία, που βρήκαν και στον εικοστό νέες λειτουργίες.

Στον εικοστό αιώνα μπορεί η έννοια της επιτήρησης να συνδέεται με πολεμικές δραστηριότητες και την τελειοποίηση των κατασκοπευτικών μεθόδων και της σχετικής τεχνολογίας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο του ψυχρού πολέμου, τούτο όμως δεν σημαίνει ότι η επιτήρηση παύει να συναρτάται με τον κοινωνικό έλεγχο. Αν ο ψυχρός πόλεμος αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό στην ιστορία της επιτήρησης στον εικοστό αιώνα, η ανάπτυξη του κλειστού κυκλώματος τηλεόρασης αποτελεί τον επόμενο. Με την ανακάλυψη και την εξάπλωση αυτού του συστήματος, η κοινωνία της επιτήρησης βρίσκει το βασικό όργανο για την καλύτερη οργάνωση και αστυνόμευσή της. Χιλιάδες κάμερες μας παρακολουθούν παντού στους δρόμους, στους σταθμούς, στα καταστήματα και ο αριθμός τους στην Αμερική και στην Ευρώπη διαρκώς αυξάνεται.

Τα κλειστά εμπορικά κέντρα (shopping malls) θεωρούνται τα πιο ασφαλή μέρη των μεγαλουπόλεων καθώς η κίνηση παρακολουθείται διαρκώς και πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι τα κλειστά κυκλώματα συμβάλλουν στη μείωση του εγκλήματος καθιστώντας τις πόλεις πιο ασφαλείς. Ολα όμως αυτά συνδέουν την τεχνολογία της επιτήρησης με την αστυνόμευση, τον κοινωνικό έλεγχο και την παρακολούθηση των πολιτών, με μηχανισμούς δηλαδή καταστολής και εξουσίας. Η κάμερα για πολλούς είναι το μάτι της εξουσίας και το σύμβολο της κοινωνίας της επιτήρησης.

Τα τελευταία όμως χρόνια η ανάπτυξη του διαδικτύου οδηγεί σταδιακά στη δημοκρατικοποίηση της τεχνολογίας. Οποιοσδήποτε τώρα μπορεί να τοποθετήσει μια κάμερα είτε μέσα είτε έξω από το σπίτι του και να μεταδίδει την εικόνα στο διαδίκτυο. Πρόσφατα μάλιστα ένας νεαρός στην Αγγλία κατέγραψε τυχαία με την κάμερά του τον ξυλοδαρμό ενός πολίτη από αστυνομικούς δείχνοντας έτσι ότι η κάμερα μπορεί να είναι και αντιεξουσιαστικό μέσο. Τηλεοπτικές εκπομπές, όπως αυτή του «Μεγάλου Αδελφού», παρά τις διαμαρτυρίες που ξεσήκωσε, αποτέλεσε το αποκορύφωμα της κοινωνίας της επιτήρησης και μας αναγκάζει να παραδεχτούμε δύο σημαντικές εξελίξεις στις δυτικές κοινωνίες.

Πρώτον, την υπονόμευση της ιδιωτικότητας. Η ιερότητα της ιδιωτικότητας που αποτέλεσε μια θεμελιώδη αρχή του δυτικού πολιτισμού απειλείται. Τα πάντα γίνονται δημόσια. Δεν υπάρχουν πια ιδιωτικές στιγμές ενώ γίνεται λόγος για μια νέα μορφή κοινωνικής πραγματικότητας. Δεύτερον, με τη σύνδεση διαδικτύου και τηλεόρασης και τη μαζική τηλεφωνική ψηφοφορία των θεατών, αρκετοί υποστηρίζουν ότι μέσω της τηλεόρασης και του διαδικτύου θα διενεργούνται στο μέλλον δημοψηφίσματα ή ακόμη και εκλογές. Με αυτές τις εξελίξεις και την ανεξέλεγκτη κυριαρχία του διαδικτύου οι σχέσεις των μελών της κοινωνίας της επιτήρησης αλλάζουν. Η παθητική και μονομερής σχέση επιτηρητή και επιτηρούμενου μεταβάλλεται σε σχέση αλληλενέργειας και ισοτιμίας. Η κάμερα από όργανο εξουσίας γίνεται και μέσο άμυνας των πολιτών χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η κυριαρχία της μειώνεται αφού στο μέλλον η αναγνώριση ή η ταύτιση προσώπων θα γίνεται με την αποτύπωση της ίριδας των ματιών μας και την αναγνώρισή της από ειδικές κάμερες. (ΠΗΓΗ:εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 2-12-2001)

Κυβερνοκουλτούρα και ελληνικός πολιτισμός

του Βαγγέλη Κάσσου, συγγραφέα και νομικού

ΠΗΓΗ: , τεύχος 08/5/2009

www.spoudasterion.pblogs.gr

Διαδικτυακή ελευθερία και παραβατικότητα

 

Νίκος Δήμου, Συγγραφέας

Η ανω νυμία, μαζί με την ευκολία της δημοσίευσης έχει επιφέρει τη μεγαλύτερη αλλαγή στον χώρο της δημοσιότητας μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας

Η ιδιωτικότητα (privacy) στο Διαδίκτυο ταυτίζεται με τη δυνατότητα (και την παράδοση) της ανωνυμίας. Είναι ο μόνος χώρος επικοινωνίας όπου κυκλοφορούν περισσότεροι ανώνυμοι παρά επώνυμοι.

Όταν το 1993 δημοσιεύθηκε στον «Νew Υorker» η διάσημη σήμερα γελοιογραφία του Ρeter Steiner με τη λεζάντα «Στο Ιnternet κανείς δεν ξέρει αν είσαι σκύλος» δεν έκανε μεγάλη εντύπωση. Ήταν ακόμα η αρχή του Διαδικτύου και πολλοί δεν ήξεραν καν σε τι αναφερόταν.

Όμως με τον καιρό έγινε σλόγκαν, θεατρικό έργο («Νobody Κnows Ι΄m a Dog», του Αlan David Ρerkins), αντικείμενο κοινωνιολογικών ερευνών (Μorahan-Μartin and Schumacher, 2000) για την ανώνυμη διαδικτυακή παρουσία δειλών, ντροπαλών, φοβικών ή και ανώμαλων ανθρώπων, όπως επίσης για το φαινόμενο της «διαδικτυακής παρενδυσίας» (το να παρουσιάζεσαι ως άτομο άλλου φύλου, ηλικίας ή ιδιότητας) από τον David Τrend. Επίσης φιλοξενήθηκε στο βιβλίο «Τhe Road Αhead» του Βill Gates.

Με μία φράση περιέγραψε τον συμβολισμό αυτής της γελοιογραφίας ο πιονιέρος του Διαδικτύου (usenet) John Gilmore: «σημαίνει ότι ο Κυβερνοχώρος θα είναι απελευθερωτικός, διότι γένος, ράτσα, ηλικία, εμφάνιση, ακόμα και “σκυλότης” (dogness), εκεί απουσιάζουν».

Αυτή βέβαια είναι η μία πλευρά της ανωνυμίας στο Διαδίκτυο. Δρα απελευθερωτικά, προστατεύει την ιδιωτικότητα, καθιστά εφικτή την προσωπική εξομολόγηση ή τη διοχέτευση πολύτιμων πληροφοριών, που τα ΜΜΕ δεν τολμούν να δημοσιεύσουν. Συχνά αποτελούν τη μοναδική πηγή ειδήσεων από χώρες με απολυταρχικά και ανελεύθερα καθεστώτα. Είναι μια δημοκρατική επανάσταση.

Η ανωνυμία, μαζί με την ευκολία της δημοσίευσης (ακόμα και ένας σκύλος μπορεί να στήσει ένα blog), έχει επιφέρει τη μεγαλύτερη αλλαγή στον χώρο της δημοσιότητας μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας. Ο κάθε πολίτης, με μια δαπάνη λίγων ευρώ τον μήνα, μπορεί να γίνει «εκδότης του εαυτού του» και να έχει πρόσβαση σε χιλιάδες ή και εκατομμύρια αναγνώστες. Επίσης μπορεί να συμμετέχει σε ομάδες συζητήσεων (fora και chat), σε τόπους συνάντησης ή σε χώρους παράλληλης ζωής (όπως το Second Life) χωρίς να αποκαλύψει την ταυτότητά του.

Η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος είναι η αρνητική: Η ανωνυμία ευκολύνει την ανεύθυνη φημολογία, τη συκοφαντία, το διαδικτυακό κουτσομπολιό, τις απειλές και τις ύβρεις. Το δικτυακό μου ημερολόγιο (ιστολόγιο ή blog) αναγκάστηκε να κλείσει δύο φορές λόγω της συρροής ανώνυμων ή ψευδώνυμων σχολιαστών που ρύπαιναν την κατά τα άλλα- πολύ ευχάριστη ατμόσφαιρα. Για να μη μιλήσουμε για το διαδικτυακό έγκλημα- που κι αυτό συνήθως βασίζεται στην ανωνυμία. Αν και συχνά διογκώνεται από τα ΜΜΕ (όπως καθετί καινούργιο), είναι σήμερα μια πραγματικότητα: από τον χάκερ (ή μάλλον cracker, όπως θα έπρεπε να αποκαλούνται οι κακοί hackers) που σπάει τους απόρρητους κωδικούς του Πενταγώνου ως τον ληστή που ανοίγει τραπεζικούς λογαριασμούς ή κλέβει πιστωτικές κάρτες. Για να μην αναφέρουμε άλλες παραβατικές συμπεριφορές που ενισχύονται από την ανωνυμία, όπως του παιδόφιλου, του νεοναζί ή του τρομοκράτη.

Το θέμα έχει, πέρα από τις νομικές, και οικονομικές διαστάσεις. Το 2007, για πρώτη φορά στη Μεγάλη Βρετανία, ο διαδικτυακός εμπορικός τζίρος ξεπέρασε τον πραγματικό. Σύντομα μέσω Ιnternet θα περνάει κάθε οικονομική δραστηριότητα (όπως ήδη συμβαίνει στον χρηματοπιστωτικό τομέα). Αρα η διασφάλιση της θετικής ανωνυμίας και η προστασία από την αρνητική γίνονται θέματα πρώτης προτεραιότητας. Θέλουμε να προστατέψουμε έναν επενδυτή, καταθέτη ή αγοραστή να παραμείνει ανώνυμος για τους τρίτους, αλλά να απαγορέψουμε στον χάκερ ή τον ληστή κωδικών να κυκλοφορεί ανώνυμος και ανεξέλεγκτος στο Διαδίκτυο. Δύο μάλλον αντιφατικοί στόχοι!

Όπως είδαμε, η ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο ισούται με ανωνυμία. Αλλά πόσο ισχυρή είναι στο Ιnternet; Και, δεύτερον, πρέπει να υπάρχει και να προστατεύεται ή έτσι κάνουμε περισσότερο κακό παρά καλό; Η πρώτη απάντηση (του αφελούς χρήστη) είναι ότι ιδιωτικότητα υπάρχει και προστατεύεται. Π.χ., εμένα δεν μου ήταν εφικτό να πληροφορηθώ την ταυτότητα των ανεπιθύμητων επισκεπτών στο blog μου. Ακόμα περισσότερο, με την «υπόθεση Τσιπρόπουλου» έχουμε και στην Ελλάδα μια υπόθεση προστασίας της ανωνυμίας, που έφτασε μέχρι το δικαστήριο.

Ο κ. Αντώνης Τσιπρόπουλος διατηρούσε ένα ευρετήριο blogs, με την επωνυμία blogme. Σε αυτό αρχειοθετούσε δημοσιεύματα άλλων blogs. Μεταξύ αυτών ήταν και ένα ανώνυμο σατιρικό ιστολόγιο που, σε κάποια δημοσίευση, επιτέθηκε σε γνωστό τηλεπωλητή. Αυτός εθίγη και έκανε μήνυση. Μην μπορώντας οι αρχές να εντοπίσουν τον πραγματικό ανώνυμο δράστη, συνέλαβαν τον Τσιπρόπουλο επειδή στο ευρετήριό του είχε συμπεριλάβει και το επίμαχο blog. Του κατέσχεσαν τον υπολογιστή και πέρασε μία νύχτα στο κρατητήριο. Η δίκη του έχει αναβληθεί πολλές φορές - η τελευταία ημερομηνία είναι τώρα η 18η Φεβρουαρίου 2009. Πέρα από την αθώωση του Τσιπρόπουλου (πού ακούστηκε να ευθύνεται ο αρχειοθέτης για το περιεχόμενο του αρχειοθετουμένου!) εδώ παίζονται και πιο σημαντικά πράγματα: η απενοχοποίηση του αποδελτιωτή (RSS aggregator) και των links (υπερσυνδέσμων) για τα οποία δεν ισχύει κανένα καθεστώς απαγόρευσης στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ας ελπίσουμε ότι θα βρεθούν δικαστές που θα έχουν γνώσεις τεχνολογίας και θα καταλάβουν τη σημασία της υπόθεσης.

Αλλά ας επανέλθουμε στην προστασία της ανωνυμίας. Και στην περίπτωση αυτή, μπορεί η απόλυτη ιδιωτικότητα να μην υπάρχει ούτε στο Διαδίκτυο- αλλά πάντως υπάρχει πολύ περισσότερη από ό,τι στην πραγματική μας καθημερινότητα το δικαστήριο και οι αρχές, αν γνώριζαν το θέμα, θα μπορούσαν να επιτύχουν την άρση της ανωνυμίας του πραγματικού δράστη και να μην ταλαιπωρούν το σαμάρι αντί του γαϊδάρου. Διότι η προστασία της ιδιωτικότητας στο Διαδίκτυο είναι τελικά επιδερμική. Αν προχωρήσει κανείς σε βάθος, βρίσκει κάποτε άκρη. Έτσι έχουν εντοπιστεί, δικαστεί και καταδικαστεί χάκερ, παιδόφιλοι, καταχραστές και συκοφάντες. Ολοι μπαίνουμε στο Ιnternet μέσω ενός ΙSΡ (Ιnternet Service Ρrovider- παρόχου υπηρεσιών Διαδικτύου. Ο ΙSΡ αυτός γνωρίζει την ταυτότητά μας (όνομα, στοιχεία αλλά κυρίως τη διαδικτυακή ΙΡ address μας) καθώς και τις κινήσεις μας. Δεσμεύεται από τον νόμο να προστατεύει αυτά τα απόρρητα προσωπικά δεδομένα και να μην τα δημοσιοποιεί. Αλλά με εισαγγελική εντολή μπορεί να αποκαλυφθούν- με τον ίδιο τρόπο που ανοίγονται οι τηλεφωνικές επικοινωνίες και οι τραπεζικοί λογαριασμοί. Το ίδιο ισχύει και για τις εταιρείες που φιλοξενούν τα blogs.

Βέβαια ο πόλεμος για τη διατήρηση της ανωνυμίας και της ιδιωτικότητας έχει πολλές πτυχές. Π.χ. είναι δυνατό να κρύψει κανείς την ΙΡ address του, χρησιμοποιώντας έναν anonymizer (proxy server που σου δανείζει τη δική του ΙΡ διεύθυνση). Ή να απαλείφει τα ίχνη των πλοηγήσεών του σβήνοντας τα cookies (κουλουράκια- μικρά αρχεία ταυτοποίησης) που στέλνουν οι ιστοσελίδες τις οποίες επισκέπτεται. Ωστόσο, όπως έχουν αποδείξει τα απολυταρχικά καθεστώτα, τελικά η ανωνυμία αίρεται και η ιδιωτικότητα παραβιάζεται. Στα δημοκρατικά κράτη όμως η ιδιωτικότητα προστατεύεται και νομικά (π.χ. στις ΗΠΑ με την τέταρτη τροποποίηση του Συντάγματος).

Αραγε αυτό είναι καλό ή κακό; Αν είστε με το μέρος του «Νόμου και της Τάξης», πιθανόν να το θεωρήσετε επικίνδυνο. Αν, από την άλλη πλευρά, απολαμβάνετε αυτό το όργιο ελευθερίας που λέγεται Ιnternet, θα το δείτε με ικανοποίηση.

Ας πούμε, καταλήγοντας, ότι μπορεί η απόλυτη ιδιωτικότητα να μην υπάρχει ούτε στο Διαδίκτυο- αλλά πάντως υπάρχει πολύ περισσότερη από ό,τι στην πραγματική μας καθημερινότητα. Και αυτό, για τη δική μου την αντίληψη, είναι θετικό. Η διαδικτυακή ελευθερία έχει ήδη προσφέρει πολλά στην ανθρωπότητα, πολύ περισσότερα από όσα της έχει στερήσει.

ΥΓ.: Εθεσα στο blog μου ορισμένα αποσπάσματα αυτού του κειμένου υπό συζήτηση.Σχεδόν όλα τα σχόλια (180+),ακόμα και των επωνύμων,τάχθηκαν υπέρ της ανωνυμίας, παρά τις συχνές καταχρήσεις της.

«Η Ιστορία συμβαίνει στο Δι@δίκτυο»

του Mark Poster

Ο Mark Poster είναι καθηγητής Ιστορίας στο University of California, Irvine. Επίσης, διδάσκει στο Πρόγραμμα Κινηματογραφικών Σπουδών, στο Ινστιτούτο Κριτικής Θεωρίας και συνεργάζεται με το Τμήμα Επιστήμης της Πληροφορίας και των Υπολογιστών του ίδιου Πανεπιστημίου. Με τα βιβλία του (ενδεικτικά: The Information Mode, The Second Media Age, Cultural History & Postmodernity, What's the Matter with the Internet?) έχει ανοίξει το δρόμο για τη μελέτη των νέων ψηφιακών τεχνολογιών επικοινωνίας στο πλαίσιο των ανθρωπιστικών σπουδών. Βρέθηκε στην Αθήνα στις 30/11-2/12 προσκεκλημένος του περιοδικού Historein/Ιστορείν ως κεντρικός ομιλητής στο συνέδριο του περιοδικού με τίτλο «Η Ιστορία ως διακύβευμα: μορφές σύγχρονης ιστορικής κουλτούρας». Η συνέντευξη δόθηκε στη Δέσποινα Βαλατσού μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και μεταφράστηκε από την ίδια.

___

- Σ' έναν κόσμο που αλλάζει με ραγδαίες εξελίξεις, το Διαδίκτυο παίζει καθοριστικό ρόλο τόσο για την επικοινωνία όσο και για την πληροφόρηση. Πόσο επηρεάζουν τα ίδια τα χαρακτηριστικά της χρήσης του κυβερνοχώρου την εικόνα που μέσω αυτού αποκτούμε; Πόσο «δημοκρατικό μέσο» είναι και πώς αντιμετωπίζετε τις προσπάθειες που γίνονται για έλεγχο του μέσου, είτε αυτό αφορά σεξουαλικά εγκλήματα είτε, πρόσφατα, την πάταξη της τρομοκρατίας;

«Το Διαδίκτυο είναι ένα μέσο που λειτουργεί είτε στη λογική του ενός πομπού και ενός δέκτη, όπως το τηλέφωνο, είτε στη λογική του ενός πομπού και των πολλών δεκτών, όπως το ραδιόφωνο και η τηλεόραση. Έτσι, ευνοεί την ύπαρξη πολλαπλών «σημείων εκφοράς λόγου», ιδεών, εικόνων και ήχων, και αυξάνει ποιοτικά αλλά και ποσοτικά την επικοινωνία και τη διανομή πληροφοριών. Από τεχνικής άποψης, ως ψηφιακό μέσο επιτρέπει την τροποποίηση της πληροφορίας από τους δέκτες της και την αποθήκευση και αναδιανομή της τροποποιημένης πληροφορίας. Αυτά τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της αρχιτεκτονικής δομής του Διαδικτύου προωθούν πιο δημοκρατικούς τρόπους επικοινωνίας. Είναι επίσης δημοκρατικό μέσο μια και ως νέα τεχνολογία ευνοεί τους νέους. Την ίδια στιγμή, είναι πράγματι αρκετές οι προσπάθειες από παροχείς διαδικτυακών υπηρεσιών όπως η AOL (σ.τ.μ.: ένας από τους μεγαλύτερους παροχείς διαδικτυακών υπηρεσιών στην Αμερική) ή και από κυβερνήσεις να περιορίσουν την πρόσβαση και να ελέγξουν το περιεχόμενο του Διαδικτύου. Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο αυτές οι προσπάθειες ελέγχου και περιορισμού θα υπερισχύσουν».

- Η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες έχει πυροδοτήσει συζητήσεις αναφορικά με το αντικείμενο και τις μεθόδους των επιστημών αυτών. Ποια νομίζετε ότι είναι η επίδραση των νέων τεχνολογιών στην επιστήμη της Ιστορίας; Πιστεύετε ότι η επιστήμη της Ιστορίας θα γνωρίσει αλλαγές μορφής ή περιεχομένου;

«Το γνωστικό αντικείμενο της Ιστορίας αντιμετωπίζει την πρόκληση του Διαδικτύου σε όλα τα επίπεδα. Πρώτον, βάσεις δεδομένων και αρχεία, που αποτελούν τη βάση της ιστορικής έρευνας, μεταναστεύουν μαζικά στο Διαδίκτυο. Οι ψηφιοποιημένες πια πληροφορίες αναμορφώνονται από τους χρήστες, προκαλώντας έτσι ερωτήματα σχετικά με το αμετάβλητο των κειμένων. Δεύτερον, η δυνατότητα να ψηφιοποιούνται στο Διαδίκτυο όχι μόνο κείμενα αλλά και εικόνες και ήχοι επηρεάζει την ιστορική έρευνα. Το γεγονός αυτό οδηγεί και ενθαρρύνει τους ιστορικούς να γράψουν νέα είδη κειμένων με οπτικό και ηχητικό περιεχόμενο. Τρίτον, το Διαδίκτυο προσφέρει ένα καινοτόμο χώρο δημοσίευσης ιστορικών έργων είτε ως άρθρα σε περιοδικά είτε ως αυτόνομα βιβλία. Το ιστορικό έργο υπόκειται στις ίδιες διαδικασίες στις οποίες υπόκειται κάθε είδους πληροφορία στο νέο αυτό χώρο, δηλαδή χάνει το αμετάβλητο στοιχείο του και ανοίγεται σε νέες δυνατότητες δημοσίευσης χωρίς τον περιορισμό εκδοτικών επιτροπών και άλλων μορφών ελέγχου. Ακόμα και φοιτητές Ιστορίας μπορούν πια να δημοσιεύσουν τη δουλειά τους σ' ένα εν δυνάμει παγκόσμιο κοινό. Τέταρτον, στο επίπεδο της διδασκαλίας της Ιστορίας, οι λίστες επικοινωνίας, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και οι ιστοσελίδες ενισχύουν το μοντέλο της «πρόσωπο-με-πρόσωπο» διδασκαλίας. Ολοκληρώνοντας, μετά την τυπογραφία, καμιά άλλη τεχνολογική καινοτομία δεν έχει ανοίξει τόσους νέους δρόμους στην Ιστορία όσους το Διαδίκτυο. Η ίδια η Ιστορία συμβαίνει στο Διαδίκτυο. Στο βαθμό που οι άνθρωποι "συναντιούνται" και επικοινωνούν στον κυβερνοχώρο, η σύγχρονη κοινωνική και ιστορική πρακτική διαδραματίζεται σε αρκετά μεγάλο βαθμό εκεί. Οι ιστορικοί αντιμετωπίζουν την πρόκληση της αναδιαμόρφωσης των μεθόδων και των τρόπων που χρησιμοποιούν για να μελετήσουν και να γράψουν γι' αυτά τα "γεγονότα"».

- Τα τελευταία χρόνια, έντονη είναι η προσπάθεια ενσωμάτωσης των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Πώς προχωράει αυτή η διαδικασία στην Αμερική; Η είσοδος των νέων τεχνολογιών, συγκεκριμένα στη διδασκαλία της Ιστορίας, διαφοροποιεί τη σχέση ανάμεσα στον ιστορικό και το ερευνητικό του αντικείμενο, δηλαδή το παρελθόν; Ακόμη, πώς αλλάζει η σχέση ανάμεσα στον ιστορικό ως παραγωγό και στο μαθητή ως αποδέκτη ιστορικής γνώσης;

«Πολλές είναι οι εξελίξεις στην Αμερική σχετικά με την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών στην ιστορική εκπαίδευση. Πολυάριθμοι κόμβοι παρουσιάζουν ιστορικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων κειμένων, εικόνων και ήχων. Υπάρχουν επίσης αρκετά παραδείγματα διδασκαλίας εξ αποστάσεως, πολλά εκ των οποίων αξιόλογα. Το δικό μου Τμήμα Ιστορίας οργανώνει τώρα το πρώτο μάθημα εξ αποστάσεως, προσφέροντας στους φοιτητές μας στο Δήμο του Orange τις ειδικές γνώσεις ενός επιστήμονα από το Los Angeles. Όλες οι τάξεις πλέον χρησιμοποιούν λίστες επικοινωνίας -οι οποίες ενεργοποιούνται αυτόματα στην αρχή κάθε διδακτικής περιόδου- καθώς και ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, εργαλεία που προσφέρουν σε διδάσκοντες και διδασκόμενους επιπλέον τρόπους επικοινωνίας. Εξετάσεις πραγματοποιούνται και βαθμοί ανακοινώνονται στο Διαδίκτυο. Οι μαθητές έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα πρόσβασης ο ένας στη δουλειά του άλλου. Εν ολίγοις, το Διαδίκτυο καταργεί τα φυσικά σύνορα της αίθουσας, τη μεταμορφώνει σ' ένα μη οριοθετημένο χώρο. Οι συνέπειες δεν είναι ακόμα ξεκάθαρες. Αυτή τη στιγμή, καθώς απαντώ στις ερωτήσεις σας, δέχτηκα ένα ηλεκτρονικό μήνυμα από τη διοίκηση του πανεπιστημίου μου, με το οποίο καλούμαστε να εξοικειωθούμε με τις ηλεκτρονικές μεθόδους βαθμολόγησης. Σίγουρα πρόκειται για μια άμεση απόδειξη της επικαιρότητας του ζητήματος».

- Οι νέες τεχνολογίες έχουν αναβαθμίσει τη σημασία της εικόνας ως μέσου αναπαράστασης του παρελθόντος. Τον 20ό αι. υπήρξαν πολλαπλές πολεμικές κριτικές ενάντια στην εικόνα. Συμμερίζεστε αυτή την εικονοκλαστική διάθεση, σε σχέση με τις νέες ψηφιακές εικόνες;

Ποια νομίζετε ότι είναι η επίδραση της ψηφιακής εικόνας στη διαδικασία παραγωγής και επικοινωνίας της Ιστορίας; Τι διαφορετικό προσφέρει η δυνατότητα ψηφιακής εικονοποίησης της Ιστορίας -είτε στο Διαδίκτυο είτε σε άλλες πολυμεσικές εφαρμογές, όπως τα CD-ROMs- ως μέθοδος αναπαράστασης του παρελθόντος, από τη φωτογραφία ή τον κινηματογράφο;

«Πιστεύω ότι οι οπτικές δυνατότητες του Διαδικτύου θα λυγίσουν την αντίσταση όλων όσοι αμφισβήτησαν και παλιότερες μορφές οπτικοποίησης του παρελθόντος, όπως τον κινηματογράφο. Η Ιστορία ως γνωστικό αντικείμενο δεν έχει και τόσο καλές σχέσεις με οπτικές δομές. Απόπειρες ιστορικών να αναπαραστήσουν οπτικά το παρελθόν, όπως για παράδειγμα στη δημόσια τηλεόραση στην Αμερική, συναντούν συχνά την έντονη κριτική των συναδέλφων τους. Ωστόσο, οι φοιτητές είναι πλέον «οπτικά προσανατολισμένοι», με άλλα λόγια ενδιαφέρονται ιδιαίτερα, γνωρίζουν, προτιμούν και εξοικειώνονται ολοένα και περισσότερο με οπτικούς τρόπους αναπαράστασης. Η Ιστορία, όπως και το σύνολο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών, πρέπει να ενσωματώσει το οπτικό και -να μην ξεχνάμε- το ακουστικό στοιχείο τόσο στις ερευνητικές όσο και στις εκπαιδευτικές της πρακτικές. Πολλά συμβαίνουν σε αυτό τον τομέα σήμερα στην Αμερική, αλλά σίγουρα υπάρχει ανάγκη για ακόμη μεγαλύτερη έρευνα.

Τα CD-ROM και οι διαδικτυακοί κόμβοι προωθούν ιδιαίτερα την ενσωμάτωση οπτικών μορφών τόσο στη διδασκαλία όσο και στην έρευνα. Επιτρέπουν στους «οπτικά προσανατολισμένους» φοιτητές να προσεγγίσουν το παρελθόν μέσα από οπτικές αναπαραστάσεις. Ταυτόχρονα όμως απαιτούν νέες κριτικές ικανότητες, νέους τρόπους αξιολόγησης των οπτικών τεκμηρίων, σε σχέση όχι μόνο με την αυθεντικότητά τους αλλά και με την παραγόμενη γνώση που προσφέρουν. Υποστηρίζω ότι κάθε μέσο -φωτογραφία, κινηματογράφος, τηλεόραση, Διαδίκτυο- χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένους περιορισμούς και πλεονεκτήματα όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο γράφουμε και διδάσκουμε Ιστορία. Δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι οι φωτογραφίες, οι κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές, οι διαδικτυακοί κόμβοι ήταν και είναι ουσιαστικά συστατικά της καθημερινής εμπειρίας των ατόμων και των ομάδων. Με λίγα λόγια, είναι μέρος της ιστορικής εμπειρίας. Όχι μόνο είναι μέσα για την αναπαράσταση του παρελθόντος αλλά ακόμα περισσότερο είναι εκείνες οι μορφές μέσα από τις οποίες η Ιστορία βιώνεται στο παρόν.

- Τελευταία, είναι έντονη η συζήτηση για το τέλος της Ιστορίας. Ταυτόχρονα, παρατηρείται ανανεωμένο ενδιαφέρον για την παρουσία της Ιστορίας στο ευρύτερο κοινωνικό πεδίο. Θεωρείτε ότι η σύγχρονη ιστορική κουλτούρα, όπως αυτή παράγεται μέσω των ΜΜΕ και των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας, οδηγεί στο τέλος της Ιστορίας (με την έννοια ότι αλλοιώνεται ο ακαδημαϊκός χαρακτήρας της) ή σημαίνει την αρχή της (με την έννοια ότι αναπροσδιορίζεται ο χώρος και ο τρόπος παραγωγής, διάχυσης και πρόσληψης μηνυμάτων και ερμηνειών για το παρελθόν);

«Η Ιστορία ήταν πάντα αντικείμενο αλλαγής και ανανέωσης, εξ ου και η εμφάνιση του γνωστικού αντικειμένου της ιστοριογραφίας ή αυτού της Ιστορίας της ιστορικής γραφής. Από τότε που άρχισε να γράφεται Ιστορία, νέες μορφές τεχνολογίας εμφανίζονται συνεχώς και κάθε μία από αυτές επιδρά ποικιλότροπα στη μέθοδο συγγραφής και μελέτης της Ιστορίας. Ωστόσο, το Διαδίκτυο θέτει ξεχωριστά ζητήματα στη συγγραφή της Ιστορίας. Αυξάνει τον όγκο των παρεχόμενων πληροφοριών πολύ περισσότερο από όσο η τυπογραφία ή ο κινηματογράφος. Φαίνεται ότι όλα πλέον καταγράφονται από ψηφιακές μηχανές και όλες οι καταγραμμένες πληροφορίες καταλήγουν στο Διαδίκτυο. Υπάρχει μάλιστα αρχείο για το ίδιο το Διαδίκτυο, το οποίο διαθέτει για πρώτη φορά την ιστορία του περιεχομένου του. Η υπερπληθώρα πληροφοριών έχει κάνει μερικούς ιστορικούς να προδικάζουν το τέλος της ιστοριογραφίας, και μερικούς άλλους να χαιρετίζουν την έκρηξη της πληροφορίας ως την αρχή της «πραγματικής» Ιστορίας.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, πιστεύω ότι πραγματοποιείται μια σαφής τομή στην Ιστορία. Το μοντέλο της ιστορικής γραφής του περασμένου αιώνα δεν είναι δυνατό να εξυπηρετήσει και τον επόμενο. Η μέθοδος συγγραφής της Ιστορίας σύμφωνα με τον Ράνκε, δηλαδή η ακριβής καταγραφή του παρελθόντος «όπως ακριβώς έγινε» δεν μπορεί να αποτελεί εσαεί τον Ιπποκράτειο Όρκο του επαγγέλματος της Ιστορίας. Η έννοια της αλήθειας ή η επιστημολογία της Ιστορίας θα πρέπει να αλλάξουν εάν οι ιστορικοί θέλουν να συνεχίσουν να αφηγούνται το παρελθόν με τρόπο που να ενδιαφέρει τον κόσμο.

Η οντολογική ερώτηση «Έχει έρθει το τέλος της Ιστορίας;» είναι τελείως διαφορετική. Πιστεύω ότι η Ιστορία είναι απλώς η ανθρώπινη εμπειρία στο χρόνο. Και εδώ παρατηρείται τομή, αλλά αυτή είναι διαφορετικής φύσης από το επιστημολογικό ζήτημα. Η ανθρώπινη ιστορία τώρα συνοδοιπορεί με τις μηχανές και η σύζευξη ανθρώπου-μηχανής έχει πλέον κεντρική θέση στην ανθρώπινη ζωή και εμπειρία. Η αρχή της νέας εποχής συνίσταται στη μετάβαση από μια περίοδο κατά την οποία ο άνθρωπος υπερίσχυσε της φύσης σε μια άλλη περίοδο, κατά την οποία άνθρωποι και μηχανές συμβιώνουν και αλληλεπιδρούν. Δεν είμαι σίγουρος για το βαθμό ετοιμότητας των συναδέλφων μου να αντιμετωπίσουν αυτή τη νέα κατάσταση.

ΠΗΓΗ: εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ,ένθετο ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 07/12/2001