Οι προφήτες της αγοράς

του Κ.Τσουκαλά,  καθηγητή Κοινωνιολογίας

Προσφέροντας βήματα στην αγυρτεία και καλλιεργώντας τον φετιχισμό του παραλόγου οι άρχοντες των μέσων ενημέρωσης λειτουργούν ως ενσυνείδητοι μεσίτες της ηλιθιότητας

H ισχύς του αθάνατου αξιώματος του Λεμπέση «ενός βλακός δοθέντος, μύριοι έπονται» προϋποθέτει ότι οι βλάκες θα είναι σε θέση να προωθούν ανενόχλητοι τα συμφέροντα και δικαιώματά τους εις βάρος των νουνεχών. Και αυτό φαίνεται να αποτελεί κοινωνιολογική σταθερά. Πράγματι όλες οι κοινωνίες οφείλουν όχι μόνον να ακούν τους ηλίθιους που εκτρέφονται στα σπλάχνα τους, αλλά ενδεχομένως ακόμα και να ανέχονται ή να συγχωρούν τις κανονιστικές παραβιάσεις και εκκεντρικότητες που μπορούν να αποδίδονται στην «ευήθεια» των δραστών. Είναι γεγονός ότι καμία οργανωμένη κοινωνική ομάδα δεν επιχείρησε ποτέ να θεσπίσει «βλακοδικεία» με στόχο να φιμώσει τα διανοητικά ελλιποβαρή μέλη της. Ο καθένας δικαιούται λοιπόν να δρα, να ομιλεί, να επικοινωνεί και να διεκδικεί, προβάλλοντας με απόλυτη δημοκρατική ισοδυναμία το αναπαλλοτρίωτο δικαίωμά του στην ατομική βλακεία. Προφανώς ο καταναγκασμός στον ορθολογισμό θα ισοδυναμούσε με τον πιο στυγνό ολοκληρωτισμό. 

* H αξιοποίηση της ηλιθιότητας

Το ζήτημα δεν θα είχε άλλες προεκτάσεις εάν οι βλακείες που εμφανίζονται συνεχώς σε όλα τα MME πήγαζαν από την ελαττωμένη ατομική διανοητική ικανότητα εκείνων που τις εκφέρουν. Ισχύει όμως εντελώς το αντίθετο. Αν κατακλυζόμαστε από τον ανορθολογισμό, τη δεισιδαιμονία, την ανοησία, αυτό δεν συμβαίνει επειδή πολλαπλασιάζονται οι ηλίθιοι αλλά επειδή πληθύνονται οι επιτήδειοι αξιοποιητές της. H ευήθεια προσφέρει την πολυτιμότερη πρώτη ύλη στη δυναμική της κοινωνικής προόδου. Με αυτήν την έννοια λοιπόν το αξίωμα του Λεμπέση επαληθεύεται απολύτως μέσα από την εύρυθμη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς. Από τη στιγμή που διαπιστώνεται ότι η αμιγής ηλιθιότητα «πουλάει», θα αυξάνεται νομοτελειακά η αξιοποίησή της. 

Ετσι οι καιροί του ορθολογισμού εμφανίζονται ολοένα χαλεπότεροι. Οι ταγοί της χαρτομαντείας, των ωροσκοπίων, της μαύρης μαγείας, της μετεμψύχωσης, της τηλεκίνησης, των μέντιουμ όλων των τύπων και των αυτόκλητων προφητών, μάγων και αιρεσιαρχών δεν πρωταγωνιστούν μόνον σε πολλαπλασιαζόμενες «ειδικές» εκπομπές αλλά ολοένα και πιο τακτικά εμφανίζονται στα δελτία ειδήσεων και κοσμούν τις στήλες σοβαρών εντύπων. Θα αρκούσε μια απλή σύγκριση του τρέχοντος «Χρυσού Οδηγού» με τους παλιότερους για να διαπιστωθεί ότι η προσφορά αντιορθολογικών υπηρεσιών αυξάνεται και πληθύνεται με καταπελτώδεις ρυθμούς. Παντού, μαζί με την αναζωπύρωση των παραδοσιακών θρησκευτικών μορφών, ανθούν και τα νέα θρησκευτικά κινήματα καθώς και οι κάθε λογής προσφορές υπερκόσμιων νοημάτων, εγκολπίων ευζωίας και συνταγολογίων επιμελείας εαυτού. 

* Το στοίχημα του Πασκάλ

Οι λόγοι είναι προφανώς πολλαπλοί. Από τη στιγμή όμως που καθίσταται σαφές ότι η θεραπεία του ορθολογισμού δεν συνεπάγεται την άρση ή άμβλυνση των κοινωνικών αδιεξόδων, φαίνονται απόλυτα εύλογα τα απεγνωσμένα εγχειρήματα που ανάγουν τα διαταρακτικά και ακατανόητα μυστήρια της ζωής και του θανάτου σε αυτοσχέδιες ή μεταφυσικές βεβαιότητες. Κάτι αντίστοιχο με το στοίχημα του Πασκάλ φαίνεται λοιπόν να αποκτά πληθώρα αδέξιων μιμητών. H διάχυτη δυσπιστία μετέτρεψε τους έλλογους θεολογικούς προβληματισμούς του γάλλου φιλοσόφου σε ασκήσεις αναζήτησης νέων «άγνωστων και άχρηστων Θεών». Από τη στιγμή που οι συγκεκριμένοι όροι της εγκόσμιας σωτηρίας εμφανίζονται δυσεντόπιστοι, πολλοί είναι εκείνοι που θεωρούν πως έχουν κάθε συμφέρον να εκκολάψουν τη δική τους μαγική κοσμοθεώρηση και να στοιχηματίσουν, όπως κάνουν και στο Προ-Πο, στη δική τους ειδοποιό σωτηριολογική πιθανότητα. Υπό τις συνθήκες αυτές λοιπόν, και για πρώτη φορά από την εποχή του Διαφωτισμού, ο αφηρημένος ορθολογισμός (θεϊστικός ή αγνωστικιστικός) φαίνεται να πείθει λιγότερο, και πάντως λιγότερους, από την «παιζόμενη» χειροπιαστή δεισιδαιμονία. 

* Διαφήμιση και προπαγάνδα

Ομως, προφανώς τα νέα αυτά φαινόμενα δεν αναπτύσσονται από μόνα τους. Αν το χωράφι του ανορθολογισμού είναι από τη φύση του εύφορο, πρέπει επίσης και να λιπαίνεται ανελλιπώς. Οπως λοιπόν συμβαίνει με όλα τα εμπορεύματα που εμφανίζονται «επιθετικά» στην αγορά, έτσι και η κυκλοφορία των σωτηριολογικών ιδεών, όσο ευπώλητες και εάν είναι, συναρτάται με την επικοινωνιακή τους εμβέλεια, δηλαδή με τη διαφήμιση και την προπαγάνδα. Ακόμα και αν η διάχυτη ακροαματικότητα των νέων ανορθολογισμών συναρτάται με την επαγγελία μιας εύσχημης ατομικής παραμυθίας που δεν μπορεί παρά να ράβεται στα μέτρα των επίδοξων πελατών, η προώθησή τους προϋποθέτει τη συστηματική εναργή τους παρουσία. 

Σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται η ανεκτίμητη συμβολή των MME στη εμπορευματοποιημένη διάχυση του ανορθολογισμού και της δεισιδαιμονίας. Προσφέροντας βήματα στην αγυρτεία, και καλλιεργώντας τον φετιχισμό του παραλόγου, οι άρχοντες των μέσων λειτουργούν ως ενσυνείδητοι μεσίτες της ηλιθιότητας. Ανασκάπτοντας και ονοματίζοντας νέα πεδία «μετα-γνώσης» και προβάλλοντας νέα ανορθολογικά νοηματικά προϊόντα, γεννούν μιαν αγορά δίχως όρια και αναστολές σε όλους τους παίκτες του προσδοκώμενου επέκεινα. Για την πολιτιστική καθημερινότητα των αγελαίων μαζών το ωροσκόπιο είναι πιο ανακουφιστικό αλλά και πιο ελπιδοφόρο από το πεζό σταυρόλεξο, και η αναζήτηση του παράλογου πιο άκοπη και εν δυνάμει πολύ πιο ωφέλιμη από την καλλιέργεια του ορθού λόγου. Με αυτήν την έννοια τα MME δεν αντικατοπτρίζουν απλώς αλλά κατασκευάζουν την πολυπόθητη ακροαματικότητά τους. Με το πρόσχημα της διείσδυσης σε ένα κινούμενο μαζικό ακροατήριο, δεν αρκούνται στο να ενισχύουν και να αναπαράγουν τους παλαιούς και ανεξίτηλους παραλογισμούς, αλλά συμβάλλουν αποφασιστικά στην εκτροφή και ενδυνάμωση νέων. 

* H δημοκρατία του παραλογισμού

Τα παραπάνω θα παρέμεναν στο επίπεδο του γραφικού αν η προώθηση του ανορθολογισμού δεν είχε αυτόνομες προεκτάσεις. Ασχετα με τις προθέσεις των εμπόρων του παράλογου, είναι γεγονός ότι η δεισιδαιμονία λειτουργεί ως συνολικό ιδεολογικό πακέτο. H διαπραγμάτευση με τον ανορθολογισμό και την αλχημεία ανοίγει τον δρόμο σε όλους τους αποκρυφισμούς, υποθάλπει όλες τις αναζητήσεις αληθειών εξ αποκαλύψεως και καλλιεργεί όλες τις πεισματικές προλήψεις. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά. Εις πείσμα του Δαρβίνου και του Νεύτωνα, στις ΗΠΑ συζητείται πλέον σοβαρά το ενδεχόμενο η βιολογία και η δομή της ύλης να αντιμετωπίζονται - και να διδάσκονται - ως (ένα και μόνο) από τα συμπτώματα των βουλών του θείου σχεδιασμού, την ίδια στιγμή που οι παλαιοημερολογίτες διεκδικούν - και πραγματώνουν - το δικαίωμά τους να απαγορεύουν τη μετάγγιση αίματος στα ανήλικα παιδιά τους, που οι θνητοί δικαιούνται μεν να διαθέσουν μετά θάνατον ορισμένα από τα όργανα και τους ιστούς τους δίχως όμως να τους επιτρέπεται να ζητήσουν την καύση του πτώματός τους και που οι κρεατοφάγοι κόπτονται υπέρ των αναφαίρετων ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων των ζώων. Ετσι, ως οριακή μορφή της ελευθερίας της συνείδησης, το δικαίωμα στον ανορθολογισμό εγκαθίσταται στο επίκεντρο των συλλογικών μελημάτων. H δημοκρατία του ορθού λόγου μετουσιώνεται σε δημοκρατία του παραλογισμού. Anything goes. Στο μέτρο που δεν έχουν (ακόμα) οδηγήσει σε δολοφονίες βρεφών, σε συλλογικούς βιασμούς ή σε ανθρωποθυσίες, οι πρακτικές ασκήσεις στη δεισιδαιμονία και στη μαύρη μαγεία είναι αναφαίρετα δικαιώματα των ελεύθερων πολιτών. 

* H ηθική ευθύνη των MME

Εδώ ακριβώς επικεντρώνεται η ηθική και πολιτική ευθύνη των MME. Από τη στιγμή που καθίσταται σαφές ότι η άκριτη προπαγάνδιση των παραγώγων του ανορθολογισμού δεν κάνει τίποτε άλλο από το να διευρύνει τη διεισδυτικότητα της δεισιδαιμονίας και να καταλύει τις ηθικές και λογικές αντιστάσεις σε κάθε λογής ακραία, βλαπτικά και αποπροσανατολιστικά φαινόμενα, το λιγότερο που θα μπορούσε κανείς να ευχηθεί είναι η «αυτολογοκρισία» των μέσων. Ομως, εξ υποθέσεως, οι «οικονομικοί άνθρωποι» και κατ' επέκτασιν τα «οικονομικά MME» δεν έχουν κανέναν λόγο να προκρίνουν την αυτολογοκρισία από την κερδοσκοπία. H αυτονόητη λογική του συμφέροντος επικρατεί της αμφισβητούμενης καθαρής λογικής. Ευλόγως λοιπόν η ελεύθερη αγορά δεν μπορεί να προσκρούει σε εξωαγοραίους περιορισμούς του αντικειμένου της. H ύπατη αξία την οποία καλείται να υπηρετήσει ο ορθός λόγος είναι η οργανωτική και ιδεολογική μεγιστοποίηση της συνολικής εμπορευσιμότητας. 

Στο πλαίσιο αυτό αναδεικνύεται μία από τις κεντρικότερες πολιτιστικές αντιφάσεις των κοινωνιών που διακηρύσσουν urbi et orbi την άνευ όρων και ορίων πίστη τους στην επιστήμη και στην τεχνολογία. Την ίδια στιγμή που το μέλλον του κόσμου συναρτάται με τη πάνδημη διάχυση της φωτισμένης «γνώσης», συγχωρείται και υποθάλπεται η συστηματική καλλιέργεια των σκοτεινών μαιάνδρων του ανορθολογισμού. Το γεγονός αυτό όμως είναι μόνον εκ πρώτη όψεως παράδοξο. Στις μέρες μας ο λόγος καλείται να τεκμηριώνει το κύρος και την ισχύ του μέσω της απτής εργαλειακής ωφελιμότητάς του. H επιστημονική γνώση μπορεί να θεωρείται ως το κατ' εξοχήν πολύτιμο εμπόρευμα της εποχής μας μόνον επειδή και στο μέτρο που αποδεικνύει εμπράκτως πως είναι σε θέση να συναγωνίζεται επιτυχώς τους πολεμίους, αρνητές και «ανταγωνιστές» της στον επαληθεύσιμο δημοκρατικό στίβο της παραγωγής και της παραγωγικότητας. Υπό τους όρους αυτούς, η ενεργός ζήτηση των προϊόντων και των υπηρεσιών λειτουργεί ως οιονεί θεοδικία. Ο κυρίαρχος ελεύθερος καταναλωτής είναι πλέον ο μόνος αρμόδιος να χωρίζει ακριβοδίκαια ζώντες και νεκρούς και να επιβραβεύει αδιακρίτως καινοτόμους και τσαρλατάνους. Ετσι, ως σύγχρονη Πυθία, η αγοραία ετυμηγορία δεν διαιτητεύει μόνον τις οικονομικές ροές, αλλά αναλαμβάνει και τους ρόλους του ύπατου κριτή της αλήθειας και του Ombudsman του ορθού λόγου. Και αν η αγορά είναι ο Θεός, τα MME είναι οι προφήτες του.

ΠΗΓΗ:εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 8-1-2006

Η ηλιθιότητα της TV

του Θ.Π.Λιανού, καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Σύμφωνα με ένα παλιό αστείο, όταν ένας μαθητής απάντησε σε σχετικό ερώτημα ότι ο Καραϊσκάκης ήταν ήρωας του '21 άρπαξε από τον διπλανό του μια σφαλιάρα μαζί με τη «σωστή» απάντηση: «Ο Καραϊσκάκης είναι γήπεδο, ρε ηλίθιε». Το αστείο αυτό θέτει το ερώτημα: Πού και πώς μαθαίνουμε για τους ήρωές μας; Στο σχολείο ή στο γήπεδο; Και η απάντηση είναι ούτε στο ένα ούτε στο άλλο. Οι σημερινοί ήρωες παρελαύνουν καθημερινά στο καθιστικό μας μέσω της τηλεόρασης...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0j2svChQg
Under Creative Commons License: Attribution

Η δική μας ζωή ή των άλλων;

του Γιάννη Πανούση

Η ανεκτική κοινωνία

δεν είναι κοινωνία

Μιχ. Μοδινός, Επιστροφή

Εχουμε άπαντες επ-αναπαυθεί στην εύκολη δικαιολογία. Για όλα τα στραβά και τ' ανάποδα η μοναδική υπεύθυνη είναι η τηλεόραση ή εν πάση περιπτώσει τα media. Δεν διαβάζει το παιδί, φταίει η τηλεόραση. Βλέπει σαπουνόπερες η γιαγιά, φταίει η τηλεόραση. Είναι κολλημένος στο ποδόσφαιρο ο πατέρας, φταίει η τηλεόραση. Η ακριβή κολόνια της κόρης, τα όνειρα για μαγευτικά ταξίδια της μητέρας, οι τσόντες, οι σπόντες, οι πολιτικές φιγούρες, όλοι και όλα είναι «παιδιά» και προϊόντα μιας οθόνης. Μοιάζει σαν τίποτα να μην υπάρχει γύρω από το τραπεζάκι της συσκευής. Δεν υπάρχει οικογένεια, δεν υπάρχει σχολείο, δεν υπάρχει γειτονιά, δεν υπάρχει κοινωνία, τελικά ούτε κράτος υπάρχει. Η τηλεόραση τα έχει καταβροχθίσει (ενώ κοιμόντουσαν;) και τώρα «παίζει» μόνη της...

Φελλοί

του Δ.Δανίκα

Γιατί η Μενεγάκη; Απορούν. Θλίβονται. Μελαγχολούν. Και μετά κάνουν χάζι και στα ίδια προχωρούν. Γιατί λοιπόν; Γιατί το σκουπίδι το πιο ανώδυνο γιατρικό. Γιατί η τηλεόραση το θρανίο ακαλλιέργητων μαθητών. Γιατί η κλειδαρότρυπα το θέαμα το γαργαλιστικό. Γιατί αυτά τα πρότυπα των εξουσιαστών. Γιατί με το εύκολο και το φτηνό χειραγωγούν καλύτερα τον αμόρφωτο λαό.

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Για τους συμμετέχοντες σε ριάλιτι

«Κίβδηλο και παραπλανητικό το επιχείρημα της συναίνεσης»

Πώς παρεμβαίνουμε στην ελευθερία του άλλου, που επιλέγει ακόμη και να αυτοεξευτελιστεί προκειμένου να κερδίσει λίγες στιγμές τηλεοπτικής λάμψης; Πού τελικά τελειώνει η αλήθεια και πού αρχίζει το ψέμα στο επιχείρημα περί συναίνεσης των προσώπων που εκθέτουν σε σημείο αυτογελοιοποίησης τον εαυτό τους στη μικρή οθόνη;

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Λαζόπουλος

του ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΑΡΑΝΙΤΣΗ

Τα κρούσματα τηλεοπτικού εξευτελισμού προσώπων θα μπορούσαν, αρχικά, να δηλωθούν ως τέτοια μόνον εκ παραδρομής· στην ουσία, επιβεβαίωναν ότι οι μισότρελοι, οι καθυστερημένοι, τα ψώνια, οι γριούλες που χοροπήδαγαν στην πίστα στριγκλίζοντας κι οι παχουλές νοικοκυρές που διέπρεπαν στο στριπτίζ μάς εκπροσωπούσαν νομίμως. Οι ανθρώπινες καρικατούρες προσφέρονταν για επί μέρους ένοχες ταυτίσεις, δηλαδή υπέρ της συμφιλίωσης με την ιδέα ότι είμαστε καρικατούρες και οι ίδιοι, αντικοινωνικά στοιχεία που η κοινωνία επιτέλους υποδεχόταν, μετά βαΐων και κλάδων, στο θέατρο των τελετουργικών της.

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Σαδομαζοχιστικά παίγνια

Πώς γίνεται να οργανώνονται αποτρόπαια τηλεοπτικά παιχνίδια και πώς μπορεί να τα «απολαμβάνουν» εκατομμύρια θεατές;

του Μάριου Πλωρίτη

ΩΣ πού θα φτάσει η εμπορία, υπόθαλψη και προαγωγή των πιο θηριωδών ανθρώπινων ενστίκτων;

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/pages/2.html#ixzz0fYwFhIO3
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Τηλεοπτική ζούγκλα: Η τεχνολογία της χειραγώγησης

του ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΣΑΡΔΑΚΗ, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πατρών

Το 1989 είναι το έτος που θεσμίζεται η λειτουργία της ιδιωτικής τηλεόρασης στην Ελλάδα. Εκτοτε, δημιουργήθηκαν και λειτουργούν εκατοντάδες ιδιωτικά κανάλια στην Αθήνα και στην περιφέρεια, χωρίς κανείς να γνωρίζει πόσα και ποια από αυτά έχουν άδεια λειτουργίας. Με λίγα λόγια, με την ιδιωτική τηλεόραση συνέβη ό,τι και με τα αυθαίρετα κτίσματα.

Ο καθένας που είχε τη φιλοδοξία να στήσει έναν ιδιωτικό τηλεοπτικό σταθμό, για να κερδίζει χρήματα με διαφημίσεις αλλά και με οποιονδήποτε αθέμιτο άλλο τρόπο (ροζ τηλέφωνα 090, αστρολογίες, κτλ.), μπορούσε να το κάνει χωρίς κανένας να τον ελέγξει ή να τον εμποδίσει. Ετσι, φτάσαμε στην τηλεοπτική ζούγκλα, η οποία έχει, κατ' αρχήν, τη νομιμοποίησή της στην αυθαιρεσία της χρήσης των κρατικών τηλεοπτικών συχνοτήτων και στη συνέχεια στην αφέλεια των ανυποψίαστων τηλεθεατών, που είναι και οι πελάτες της. Ας δούμε τώρα τις συνέπειες αυτής της εξέλιξης.

Η εμπορευματοποιημένη ιδιωτική τηλεόραση, από την αρχή της λειτουργίας της, αποτέλεσε και αποτελεί έναν οικονομικό και ιδεολογικό μηχανισμό, ενσωματωμένο στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, στόχος του οποίου είναι να προωθήσει την οικονομική χειραγώγηση των λαών και να ενσταλάξει τις καταναλωτικές αξίες στη συνείδηση των μισθοσυντήρητων μαζών. Αυτό το κάνει με πολλαπλούς τρόπους και σε πολλαπλά επίπεδα. Το πιο αποτελεσματικό μέσο είναι το άρρητο ιδεολογικό και συμβολικό επίπεδο.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τη διαφήμιση: είναι σαφές ότι η εμπορευματοποιημένη ιδιωτική τηλεόραση δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς διαφημίσεις, από όπου αντλεί τους οικονομικούς πόρους, για να μπορεί να υπάρξει και να λειτουργήσει. Η κορεσμένη διαφήμιση, από τη «φύση» της, λειτουργεί κυρίως στο ιδεολογικό και συμβολικό επίπεδο πρόσληψης, κι' αυτό το γνωρίζει η ψυχολογία της διαφήμισης. Μέσα από επιλεγμένα σλόγκαν, ενισχύει και καναλιζάρει στη συνείδηση των καταναλωτών τις «ροές επιθυμιών» και ενεργοποιεί τις «επιθυμητικές μηχανές», για να μπορεί να υπάρξει και να λειτουργήσει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο της ανεξέλεγκτης παγκοσμιοποιημένης οικονομίας της αγοράς. Το παιδί ήδη από τον πρώτο μήνα της γέννησής του εκπαιδεύεται με ποικίλους τρόπους για να γίνει καλός τηλεθεατής και καταναλωτής των συμβολικών προϊόντων.

Το υπαρκτό μοντέλο της εμπορευματοποιημένης τηλεόρασης είναι απολύτως συμβατό στην ιδεολογία της συμμόρφωσης και της ομοιομορφίας διαθέσεων του τηλε-ανθρώπου. Επιπλέον, η τηλεόραση κατακερματίζει την κριτική σκέψη του τηλεθεατή, με έναν τρόπο που καταστρέφει την κριτική του συνείδηση. Ακόμη και μία εκπομπή λόγου (που σπάνια εμφανίζεται) κατακερματίζεται από διαφημιστικά μηνύματα, που μας προσκαλούν για συμμετοχή σε ένα τηλε-παιχνίδι ενός ακραία εμπορευματοποιημένου κόσμου. Πέραν τούτου, η τηλεόραση μοιράζει αφειδώλευτα ψευδαισθήσεις και προσκαλεί τους τηλεθεατές - καταναλωτές να πάρουν μέρος στο μεγαλύτερο οικονομικό παιχνίδι εκμετάλλευσης των τηλεθεατών. Συνήθως, προβάλλει με κάθε τρόπο τον πλούτο και την γκλαμουριά, ενώ αποσιωπά την πείνα, την ανεργία, την εκμετάλλευση και προπαντός τις αιτίες που γεννούν την ανθρώπινη δυστυχία.

Αυτό βέβαια το κάνει με «δημοκρατικό» τρόπο, χωρίς να υποχρεώνει και να δεσμεύει κανέναν, όπως ισχυρίζεται. Το κάνει ενώ συγχρόνως διαφημίζει ότι στον ανταγωνιστικό κόσμο του αποϋλοποιημένου καπιταλισμού (δηλαδή στην εποχή της πληροφορικής), το άτομο είναι ο απόλυτος ρυθμιστής του εαυτού του, και είναι υπεύθυνο και συγχρόνως ελεύθερο να κάνει τις επιλογές του. Γι' αυτό του έδωσε στο χέρι και το τηλεκοντρόλ, για να πέφτει από το ένα κανάλι στο άλλο, που όμως είναι πιστά αντίγραφα. Αυτή είναι και η συμβολική βία της τηλεόρασης, η οποία είναι ο κυριότερος μηχανισμός χειραγώγησης του «συστήματος αναγκών» του ανθρώπου και της ενσωμάτωσης των κοινωνικοποιημένων νέων στη λογική του συστήματος.

Η εμπορευματοποιημένη ιδιωτική τηλεόραση, με τον τρόπο που λειτουργεί σήμερα, δεν έχει καμιά διδακτική και παιδευτική δύναμη. Αντίθετα, εκπαιδεύει τους ανθρώπους στην ετερονομία της συνείδησης και στη συμμόρφωση. Με άλλα λόγια, εκπαιδεύει τους ανθρώπους να καταφάσκουν στην επιλεκτική παρουσίαση μιας εικονικής πραγματικότητας, που φιγουράρει ως η αυθεντική και απόλυτη αλήθεια. Αυτό εξυπηρετεί τις ίδιες τις ανάγκες του συστήματος επιτήρησης της συμπεριφοράς και φυσικά και τις δικές της ανάγκες, που είναι εναρμονισμένες και συμβατές με την ιδεολογία και τους βαθύτερους στόχους του συστήματος. Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο αναφοράς γεννήθηκαν και καθιερώθηκαν σε βαθμό αυθεντίας οι λεγόμενοι τηλε-εισαγγελείς και τηλε-δικαστές, καθώς και τα παράγωγά τους. Στην πλειοψηφία τους (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) λειτουργούν ως αυτόκλητοι υπερασπιστές των αδυνάτων και των κατατρεγμένων, για να εξασφαλίζουν το άλλοθι του λαού που τους πιστεύει. Το χειρότερο είναι ότι έχουν, σε τελευταία ανάλυση, υποκαταστήσει τις θεσμικές λειτουργίες μιας συντεταγμένης πολιτείας. Είναι οι δημοσιογράφοι «παντός καιρού». Θα αναφερθώ εδώ σε τρία-τέσσερα παραδείγματα για να δείξω την υποτιθέμενη δημοσιογραφική αυθεντία των τηλεοπτικών σταρ.

Κάποτε κάποιος ανέβηκε στην Ακρόπολη και απειλούσε να πέσει αν δεν πήγαινε εκεί προσωπικά ένας πολύ γνωστός τηλεπαρουσιαστής για να διαπραγματευτεί την πτώση του. Αργότερα κάποιος ανέβηκε σε μια κολόνα της ΔΕΗ γιατί τον εγκατέλειψε η γυναίκα του και απειλούσε να αυτοκτονήσει, αν δεν πήγαινε επί τόπου ένας γνωστός δημοσιογράφος για να του φέρει τη γυναίκα του πίσω. Σε μια απαγωγή λεωφορείου ο απαγωγέας μιλούσε μόνο με κάποιους τηλεοπτικούς δημοσιογράφους και όχι με την αστυνομία. Τέλος, στη γνωστή υπόθεση της οδού Νιόβης (όπου έχασε τη ζωή της η Αμαλία Γκινάκη) τον πρωταγωνιστικό ρόλο δεν τον έπαιξε η αστυνομία, ως όφειλε, αλλά κάποιοι τηλεοπτικοί δημοσιογράφοι.

Ας δούμε τώρα τα περιεχόμενα και τις εκπομπές που εκπέμπει η εμπορευματοποιημένη ιδιωτική τηλεόραση. Δεν χρειάζεται να κάνει κανείς καμία σοβαρή έρευνα παρά μόνον να παρακολουθήσει μια-δυο μέρες όλα τα ιδιωτικά κανάλια και θα έχει την απάντηση: η εμπορευματοποιημένη ιδιωτική τηλεόραση εκπέμπει ό,τι πιο ευτελές, τουτέστιν όλα τα υποπροϊόντα μιας υποκουλτούρας, που εξευτελίζει κάθε ανθρώπινη αξιοπρέπεια και υπονομεύει το σύστημα αξιών της κοινωνίας. Πιο συγκεκριμένα: εκπέμπει αστρολογίες, μαγείες, θαύματα, ανόητα τηλεπαιχνίδια του τζόγου, κουτσομπολιά, ψυχαγωγικές εκπομπές του χειρίστου επιπέδου, εκπομπές τηλεμάρκετινγκ,, εκπομπές που εξευτελίζουν την προσωπικότητα των καλεσμένων, διαφήμιση με το τσουβάλι και πολλά τυχερά παίγνια και δώρα, δηλαδή ο τηλεοπτικός τζόγος στην αποθέωσή του.

Τα λεγόμενα πρωινάδικα (πρωινοί καφέδες) βρίθουν από εκδηλώσεις ανθρώπινης βλακείας και ανοησίας. Μέσα σ' αυτό το αδηφάγο τηλεοπτικό τοπίο της ανομίας ξεφύτρωσαν και οι τηλε-δικαστές με τις κρυφές κάμερες και τα επιτελεία τους, τα στημένα σκηνικά του εντυπωσιασμού, οι οποίοι «ελέω λαού» ανέλαβαν εργολαβικώς να καθαρίσουν την κοινωνία από τα σκάνδαλα και τους κατεργάρηδες, αδιαφορώντας για κάθε δημοσιογραφική δεοντολογία και για τα ανθρώπινα δικαιώματα των επιλεγμένων εκάστοτε στόχων τους. Κοντολογίς, η εμπορευματοποιημένη ιδιωτική τηλεόραση εκπέμπει ό,τι ευτελέστερο, που μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο στην ετερονομία της συνείδησης.

Δηλαδή μία κατάσταση όπου οι άνθρωποι διαμορφώνουν (όπως ανέλυσαν ο Μαρξ και ο Μαρκούζε αργότερα) ψευδή συνείδηση για τον κόσμο και την πραγματικότητα. Η ψευδής συνείδηση είναι προϊόν της λαϊκότροπης ιδεολογίας για έναν ανεστραμμένο κόσμο, του οποίου η μοίρα υποτίθεται ότι καθορίζεται από δυνάμεις που βρίσκονται έξω από τον άνθρωπο. Για παράδειγμα, ετερόνομη συνείδηση έχει κάποιος που πιστεύει ότι η μοίρα του και τα πεπρωμένα του καθορίζονται από την ετυμηγορία των άστρων, γι' αυτό και καταφεύγει στους αστρολόγους και στους μάγους της τηλεόρασης που λυγίζουν κουταλάκια.

Η εμπορευματοποιημένη ιδιωτική τηλεόραση κατακερματίζει την πραγματικότητα και την προσφέρει ανεστραμμένη, για να μπορεί να πουλάει γενικώς και να χειραγωγεί τους ανυποψίαστους και κάθε είδους κατατρεγμένους αυτού του κόσμου. Στην ουσία δεν είναι απέναντι στην εξουσία, (όπως θέλει να επαίρεται) αλλά είναι η ίδια η εξουσία, που υποκαθιστά όλες τις θεσμοθετημένες εξουσίες μιας συνταγματικής πολιτείας, αφού προηγουμένως τις υπονομεύει. Αυτό το μοντέλο της τηλεόρασης τρώει τα σωθικά του και αργά ή γρήγορα είναι καταδικασμένο να καταρρεύσει.
ΠΗΓΗ: εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ,5-12-2005

Bιβλία και οθόνες

Κάθε τόσο ακούγονται σήματα κινδύνου: οι Eλληνες δεν διαβάζουν βιβλία, βρίσκονται μεταξύ των τελευταίων στις αγορές (και βέβαια ούτε λόγος γίνεται για τη χρήση ή καν για την ύπαρξη δημοσίων βιβλιοθηκών). Δεν διαβάζουν άλλωστε ούτε εφημερίδες - κι εδώ μεταξύ των τελευταίων. Aπό άλλες καταμετρήσεις βγαίνει από πού αντλούν οι Eλληνες κάποια ελάχιστα όρια καλλιέργειας και ενημέρωσης: μεταξύ των πρώτων στον χρόνο παρακολούθησης της τηλεόρασης. Eύκολα βγαίνουν και τα δυσάρεστα συμπεράσματα για το τι σημαίνουν αυτά ως προς την πνευματική ολοκλήρωση του ελληνικού λαού, αλλά και ως προς την ικανότητά του να παίξει τον ρόλο που του ανήκει σ' ένα δημοκρατικό πολίτευμα - τα δύο θέματα δεν είναι άλλωστε τόσο χωριστά όσο θα μπορούσε κανείς να νομίσει.

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0drUiyE6J
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Τηλεόραση και δημοκρατία

Αλλος ένας κορυφαίος διανοούμενος της εποχής μας, ο αυστριακός φιλόσοφος Karl Popper (και αυτός διδάκτορας επί τιμή του Πανεπιστημίου Αθηνών), εκφράζει, όπως και ο Pierre Bourdieu, τη μεγάλη ανησυχία του για τους κινδύνους που εγκυμονεί η τηλεόραση για την ίδια τη λειτουργία της δημοκρατίας και ταυτόχρονα τη συγκρατημένη αισιοδοξία του ότι, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις ελέγχου της τηλεόρασης από τους ίδιους τους παραγωγούς της και τους επαγγελματίες της, αλλά και από το φωτισμένο κοινό, αυτή θα μπορούσε να διαδραματίζει ένα θετικό ρόλο στην κοινωνικοποίηση των μελών της κοινωνίας

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0dI9FPuQ9
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Η TV βλάπτει σοβαρά τα παιδιά

I found this fascinating quote today:

ΚΑΝΟΥΝ ζάπινγκ, κάθονται ακίνητα (και, επιτέλους, ήσυχα!) στον καναπέ,περιμένοντας να δουν το αγαπημένο τους πρόγραμμα.Γνωρίζουν πολύ καλά τίτλους σειρών και τηλεοπτικά πρόσωπα, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις είναι σε θέση να ερμηνεύσουν με περηφάνια ακόμη και τα τραγούδια των τίτλων ενώπιον γονιών ή συμμαθητών. Τα παιδιά όλων των ηλικιών σήμερα κάνουν στενή παρέα με την τηλεόραση, η οποία αποκτά πολλαπλούς ρόλους:αυτόν της νταντάς,του φίλου,του γονιού,ο οποίος είναι μονίμως απασχολημένος, του βιβλίου,που κρίνεται «βαρετό»,του παραδοσιακού παιχνιδιού, το οποίο πλέον έχει εγκαταλειφθεί. Εχει όμως και δυσάρεστα επακόλουθα αυτό το φαινόμενο... spoudasterion.pblogs.gr, Ludus Literarius,Oct 2009

You should read the whole article.

Τα τηλεοπτικά καθεστώτα

Image by just Luh. via Flickr

I found this fascinating quote today:

του Νάσου Βαγενά

Η τηλεόραση είναι μια θαυμάσια εφεύρεση που έχει προσφέρει αρκετά και που θα μπορούσε να προσφέρει πολύ περισσότερα στον άνθρωπο. Η χρήση της, όμως, στον βαθμό που υπακούει σε ολοκληρωτικά πολιτεύματα ή στους νόμους της σημερινής αγοράς, την έχει καταστήσει επιβλαβή.spoudasterion.pblogs.gr, Ludus Literarius

You should read the whole article.

Οι κοινωνίες της επιτήρησης

Image via Wikipedia

του Δ.Τζιόβα, καθηγητή Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Birmingham της Αγγλίας και διευθυντή του Κέντρου Βυζαντινών, Οθωμανικών και Νεοελληνικών Σπουδών του ιδίου πανεπιστημίου.

Μεταξύ των διαφόρων χαρακτηρισμών που έχουν αποδοθεί κατά καιρούς στις δυτικές κοινωνίες θα μπορούσε να προστεθεί και αυτός της επιτήρησης. Από την εποχή του Τζέρεμι Μπένθαμ (1748-1832), που με το περίφημο Περίοπτον ή Πανοραμικόν (Panoptikon) επινόησε ένα νέο σχέδιο οργάνωσης της φυλακής, το οποίο επέτρεπε στους φύλακες να επιβλέπουν συνεχώς τους κρατούμενους από έναν πύργο-παρατηρητήριο που βρισκόταν στη μέση ενός κυκλικού κτιρίου με πλήρως ορατά κελιά, σηματοδοτείται η μετάβαση των δυτικών κοινωνιών όπως έδειξε διεξοδικά ο Μισέλ Φουκώ από την τιμωρία βασισμένη στη βάσανο του σώματος στον κοινωνικό έλεγχο της συνείδησης. Ο Μπένθαμ μπορεί να χαρακτηριστεί ο πατέρας της κοινωνικής επίβλεψης, γιατί αν και η πανοραμική φυλακή που σχεδίασε δεν χτίστηκε ποτέ, αποτέλεσε, εντούτοις, το πρότυπο επίβλεψης στη βικτωριανή Αγγλία για εργοστάσια, υφαντουργεία, πτωχοκομεία και άλλους μαζικούς χώρους εργασίας ή κοινωφελή ιδρύματα.

Με την ανάπτυξη των πόλεων ως επακόλουθο της βιομηχανικής επανάστασης η επιτήρηση αποτέλεσε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου, ώστε να προλαμβάνεται η εξάπλωση των μεταδοτικών ασθενειών που αποτελούσαν μάστιγα εκείνη την εποχή για τις αγγλικές πόλεις όπου συνέρρεαν πλήθος φτωχών και αδυνάτων. Ακόμη και η ανάπτυξη του αστυνομικού μυθιστορήματος συνδέεται με την αυξανόμενη σημασία της επιτήρησης και της παρατήρησης κατά τον 19ο αιώνα. Η βασική και διδακτική αρχή του αστυνομικού μυθιστορήματος συνίσταται στο αξίωμα ότι παρατηρώντας και παρακολουθώντας μαθαίνει κανείς να εξιχνιάζει και να αποκαλύπτει. Η έμφαση στη διείσδυση και στην υπέρβαση των φαινομένων μέσω της παρατήρησης και της εξιχνίασης μυστικών αποτελεί και το ιδεώδες των ραγδαία αναπτυσσόμενων φυσικών επιστημών εκείνη την εποχή που φιλοδοξούν να καταστήσουν ορατό ό,τι ήταν αόρατο και κρυφό. Η διεισδυτική ματιά και η σχολαστική παρατήρηση αποκτούν στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα τρομακτική σημασία, που βρήκαν και στον εικοστό νέες λειτουργίες.

Στον εικοστό αιώνα μπορεί η έννοια της επιτήρησης να συνδέεται με πολεμικές δραστηριότητες και την τελειοποίηση των κατασκοπευτικών μεθόδων και της σχετικής τεχνολογίας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο του ψυχρού πολέμου, τούτο όμως δεν σημαίνει ότι η επιτήρηση παύει να συναρτάται με τον κοινωνικό έλεγχο. Αν ο ψυχρός πόλεμος αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό στην ιστορία της επιτήρησης στον εικοστό αιώνα, η ανάπτυξη του κλειστού κυκλώματος τηλεόρασης αποτελεί τον επόμενο. Με την ανακάλυψη και την εξάπλωση αυτού του συστήματος, η κοινωνία της επιτήρησης βρίσκει το βασικό όργανο για την καλύτερη οργάνωση και αστυνόμευσή της. Χιλιάδες κάμερες μας παρακολουθούν παντού στους δρόμους, στους σταθμούς, στα καταστήματα και ο αριθμός τους στην Αμερική και στην Ευρώπη διαρκώς αυξάνεται.

Τα κλειστά εμπορικά κέντρα (shopping malls) θεωρούνται τα πιο ασφαλή μέρη των μεγαλουπόλεων καθώς η κίνηση παρακολουθείται διαρκώς και πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι τα κλειστά κυκλώματα συμβάλλουν στη μείωση του εγκλήματος καθιστώντας τις πόλεις πιο ασφαλείς. Ολα όμως αυτά συνδέουν την τεχνολογία της επιτήρησης με την αστυνόμευση, τον κοινωνικό έλεγχο και την παρακολούθηση των πολιτών, με μηχανισμούς δηλαδή καταστολής και εξουσίας. Η κάμερα για πολλούς είναι το μάτι της εξουσίας και το σύμβολο της κοινωνίας της επιτήρησης.

Τα τελευταία όμως χρόνια η ανάπτυξη του διαδικτύου οδηγεί σταδιακά στη δημοκρατικοποίηση της τεχνολογίας. Οποιοσδήποτε τώρα μπορεί να τοποθετήσει μια κάμερα είτε μέσα είτε έξω από το σπίτι του και να μεταδίδει την εικόνα στο διαδίκτυο. Πρόσφατα μάλιστα ένας νεαρός στην Αγγλία κατέγραψε τυχαία με την κάμερά του τον ξυλοδαρμό ενός πολίτη από αστυνομικούς δείχνοντας έτσι ότι η κάμερα μπορεί να είναι και αντιεξουσιαστικό μέσο. Τηλεοπτικές εκπομπές, όπως αυτή του «Μεγάλου Αδελφού», παρά τις διαμαρτυρίες που ξεσήκωσε, αποτέλεσε το αποκορύφωμα της κοινωνίας της επιτήρησης και μας αναγκάζει να παραδεχτούμε δύο σημαντικές εξελίξεις στις δυτικές κοινωνίες.

Πρώτον, την υπονόμευση της ιδιωτικότητας. Η ιερότητα της ιδιωτικότητας που αποτέλεσε μια θεμελιώδη αρχή του δυτικού πολιτισμού απειλείται. Τα πάντα γίνονται δημόσια. Δεν υπάρχουν πια ιδιωτικές στιγμές ενώ γίνεται λόγος για μια νέα μορφή κοινωνικής πραγματικότητας. Δεύτερον, με τη σύνδεση διαδικτύου και τηλεόρασης και τη μαζική τηλεφωνική ψηφοφορία των θεατών, αρκετοί υποστηρίζουν ότι μέσω της τηλεόρασης και του διαδικτύου θα διενεργούνται στο μέλλον δημοψηφίσματα ή ακόμη και εκλογές. Με αυτές τις εξελίξεις και την ανεξέλεγκτη κυριαρχία του διαδικτύου οι σχέσεις των μελών της κοινωνίας της επιτήρησης αλλάζουν. Η παθητική και μονομερής σχέση επιτηρητή και επιτηρούμενου μεταβάλλεται σε σχέση αλληλενέργειας και ισοτιμίας. Η κάμερα από όργανο εξουσίας γίνεται και μέσο άμυνας των πολιτών χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η κυριαρχία της μειώνεται αφού στο μέλλον η αναγνώριση ή η ταύτιση προσώπων θα γίνεται με την αποτύπωση της ίριδας των ματιών μας και την αναγνώρισή της από ειδικές κάμερες. (ΠΗΓΗ:εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 2-12-2001)