Σε τι χρησιμεύει η τέχνη;

Tο καλλιτέχνημα είναι ένα φαινόμενο αντικειμενικό όσο και υποκειμενικό

The Guardian

Oτι οι τέχνες κατά κάποιο τρόπο είναι ωφέλιμες, είναι μια γενικά αποδεκτή ιδέα. Tι σημαίνει όμως το «ωφέλιμες» ή πώς είναι ωφέλιμες, εάν είναι, και σε ποιους είναι απροσδιόριστο. Eξίσου απροσδιόριστο, παρά τις μέχρι τώρα προσπάθειες, παραμένει και το τι σημαίνει ουσιαστικά «τέχνες ή τέχνη»...

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Αναζητώντας ελευθερία με ασφάλεια

Ο κορυφαίος στοχαστής Ζ. Μπάουμαν μιλά για τη «ρευστή» σύγχρονη κοινωνία που καθιστά τη ζωή περιπετειώδη και επικίνδυνη

Συνέντευξη στον Βασίλη Μουρδουκουτα

Αβεβαιότητα, αστάθεια, ευθραυστότητα, παροδικότητα, ρίσκο: Πέντε λέξεις που αποκαλύπτουν διαμιάς τη φυσιογνωμία και το πνεύμα των καιρών μας. Πέντε ειδοποιά γνωρίσματα της ρευστής εποχής μας, σύμφωνα με τον κορυφαίο κοινωνιολόγο και πολιτικό στοχαστή Ζίγκμουντ Μπάουμαν, όπως τα σκιαγραφεί σε συνέντευξή του στην «Κ». Με αφορμή τη μετάφραση στα ελληνικά του έργου του «Ρευστή Αγάπη, Για την Ευθραυστότητα των Ανθρώπινων Δεσμών» (εκδ. Εστία)...

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Μετανάστες μέσα στο χρόνο

του Remo Bodei

Ανασκοπώντας την ανθρώπινη ιστορία, κινδυνεύουμε να καταληφθούμε από ένα συναίσθημα τρόμου με τη σκέψη των θρησκευτικών και πολιτικών πίστεων που απορρίφθηκαν, των γλωσσών που πέθαναν, των λαών που χάθηκαν, των ζωών που δεν άφησαν κανένα ίχνος τους.

Ολα αυτά ευτυχώς δεν εμποδίζουν τα άτομα και τις κοινότητες να ξαναρχίζουν πάντοτε από την αρχή να προγραμματίζουν το μέλλον...

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Βάρβαρο είναι... Τα πολλαπλά πρόσωπα της βαρβαρότητας σήμερα

της Φωτεινής Τσαλίκογλου,

Βάρβαρο είναι...

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Περιμένοντας καινούργιο κύκλο παραλογισμού

του Χρήστου Γιανναρά

Υπάρχει ένα θέμα στο οποίο μοιάζει να συμφωνούμε όλοι οι Έλληνες: Ότι αν θέλουμε να στήσουμε κράτος σοβαρό και λειτουργικό, να αυξήσουμε την παραγωγικότητα, να ανέβει για όλους το επίπεδο ποιότητας της ζωής, χρειαζόμαστε καλύτερη παιδεία. Έχουμε έλλειμμα παιδείας, γι' αυτό και παραμένουν ανέφικτα τα ζωτικά μας ζητούμενα.

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Περί ομοιογένειας

Του John Hutchinson, αν. καθηγητή Πολιτικών Επιστημών στο LSE.

Τι εννοούμε με τον όρο εθνική ταυτότητα; Υποδηλώνει άραγε την πίστη και την υπακοή στο σύνταγμα και τους νόμους μιας χώρας; Ή μήπως εξαρτάται από τη βιολογική καταγωγή και την αγάπη για τη γη και τα έθιμα των προγόνων;

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

H πιο επικίνδυνη ιδέα για το μέλλον

Κορυφαίοι στοχαστές εντοπίζουν για το περιοδικό «Foreign Affairs» την πηγή των αυριανών σφαλμάτων της ανθρωπότητας

Επιμέλεια: Μαριάννα Τόλια

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Το σοκ του μέλλοντός μας

Από τον ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ

Η χρεοκοπία της ιδεολογίας της προόδου παράγει μιαν έκλειψη του μέλλοντος, μια κρίση εμπιστοσύνης στο μέλλον και στην επαγγελία του για διαρκή βελτίωση της ανθρώπινης κατάστασης. Αυτό υποστηρίζει, ανάμεσα σε άλλα, ο γάλλος φιλόσοφος Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ στο βιβλίο του «L' effacement de l' avenir» (Galilee, 2000), ένα απόσπασμα του οποίου παρουσιάζουμε στη συνέχεια.

Ο Μεγάλος Αδελφός, η παθητικότητα των πολιτών και η λατρεία της τεχνολογίας

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης είναι κοινός τόπος ότι οι περισσότερες κυβερνήσεις, στον έναν ή στον άλλο βαθμό, επιδιώκουν την παθητικότητα των πολιτών τους, έστω και με διαφορετική μεθοδολογία και πιο εκλεπτυσμένους (;) τρόπους από αυτήν του Μεγάλου Αδελφού στο «1984».

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0fdRAeO1N
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται στην αρχική μας σελίδα.

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Η εξαΰλωση των επιδόσεων

του Ευγένιου Αρανίτση

Οι ρίζες της Αποκριάς στα βυζαντινά χρόνια

Οι απόκριες (οι γιορτές στην ύπαιθρο) και το καρναβάλι (οι εκδηλώσεις στ' αστικά κέντρα), στη σημερινή χοντρικά μορφή τους, διαμορφώθηκαν τη βυζαντινή περίοδο.

Συμπεριλάμβαναν ένα πλήθος παμπάλαιων εθίμων, αλλά κυρίως εκφράζανε την ανάγκη για ψυχαγωγία, την απελευθέρωση από τα «μη» και τις απαγορεύσεις μιας κατεξοχήν καταπιεστικής κοινωνίας για τους πολλούς.

Παράσταση μεθυσμένου Διόνυσου που επιστρέφει από το ξεφάντωμα
στηριζόμενος σε σάτυρο. Η συσχέτιση των Απόκρεω με τις διονυσιακές
τελετές στην αρχαία Ελλάδα είναι κοινός τόπος στη λαογραφία.

Σηματοδοτούν τη μετάβαση από τον χειμώνα προς την άνοιξη, συνδυάζοντας γήινες - υλικές απολαύσεις και μεταφυσικές ανησυχίες. Το λατρευτικό-μαγευτικό σκέλος υποχώρησε με την πάροδο του χρόνου...

Μηχανικός αναγνώστης

του Δ.Μαρωνίτη,

Συνεχίζεται ο λόγος για τη διαστροφή της ανάγνωσης, όπως τη φανέρωσε το 1903 στο ομότιτλο δοκίμιό της η θαρραλέα Αμερικανίδα Ηντιθ Γουώρτον, συγγραφέας με σημαντικό και πολύτροπο έργο, επιρρίπτοντας την ευθύνη κυρίως σε έναν τύπο αναγνώστη που τον ονόμασε μεταφορικά «μηχανικό». Θυμίζω ότι μεταφρασμένο το προκλητικό και προδρομικό αυτό κείμενο από την Ευαγγελία Ανδριτσάνου κυκλοφόρησε πρόσφατα στις εκδόσεις Αγρα εκτός εμπορίου. Την περασμένη Κυριακή περιορίστηκα σε τρεις καίριες βολές, με τις οποίες ευθαρσώς η Ηντιθ Γουώρτον προσβάλλει κάποιον διαστροφικό τρόπο ανάγνωσης, διακριτό ήδη στις αρχές του εικοστού αιώνα...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0fYysi7VC
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Η πάλη των λέξεων

του Δ.Χασάπη,καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η κερδοσκοπία της αγοράς, η κερδοφορία των επιχειρήσεων, τα μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια και άλλοι συναφείς λεκτικά όροι του τρέχοντος πολιτικού λεξιλογίου συσκοτίζουν την έννοια του κέρδους ως υλικού αποτελέσματος μιας δραστηριότητας ή μιας συναλλαγής, συσχετίζοντάς το επιλεκτικά και κατά περίπτωση με την ηθική, το δίκαιο ή την οικονομία και αποδίδοντάς του άλλοτε θετική και άλλοτε αρνητική αξία. Το ίδιο συμβαίνει και με πολλές άλλες έννοιες και λέξεις με τις οποίες μας βομβαρδίζουν συστηματικά αυτές τις μέρες τα πολιτικά επιτελεία του δικομματισμού και τα προσκείμενά τους ραδιοτηλεοπτικά μέσα στην προσπάθεια να νομιμοποιήσουν ως αναγκαία και να καταστήσουν αποδεκτά ως αναπόφευκτα τα οικονομικά και πολιτικά σχέδια της κυβέρνησης...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0fYycAyIG
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Μετανάστευση και εκπαίδευση

του Αντώνη Λιάκου, καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Παρακολουθώντας τη συζήτηση για τη μετανάστευση στη Βουλή, αλλά και στα Μέσα, σκεπτόμουν ότι οι φοιτητές της Ιστορίας, στο μέλλον, θα έχουν πλούσιο υλικό για να σκιαγραφήσουν ιδεολογίες και πολιτισμικές συμπεριφορές της ελληνικής κοινωνίας στις αρχές του 21ου αιώνα. Φοβάμαι όμως ότι οι μεταγενέστεροι θα ντρέπονται για όσα ακούγονται τώρα. Θαρρείς μάλιστα πως η ελληνική ιστορία έχει μπει σ΄ ένα shaker, όπου όροι, φράσεις, ιδέες, γεγονότα, ξεκομμένα από τα συμφραζόμενά τους, χτυπιούνται παράγοντας έναν αφρό από πομφόλυγες που ξεχειλίζει και κατακλύζει τα πάντα και κυρίως τις συνειδήσεις.

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0fYyOgpiz
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Η περιπλάνηση του στοχαστή

του Θ.ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ

«Να είμαστε αριστερά και παρά ταύτα να σκεφτόμαστε» έλεγε συνομιλώντας με τον Ρολάν Ζακάρ ο Κώστας Αξελός, ο μεγάλος στοχαστής, που πέθανε πρόσφατα (4 Φεβρουαρίου) στα 86 χρόνια του. Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα συνέντευξης του Κώστα Αξελού, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Radical Philosophy» τον Μάρτιο του 2005.

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0fYyBNNoe
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Στοιχεία ταυτότητας

του Κώστα Γεωργουσόπουλου

Ο ΓΙΑΚΟΜΠ ΓΚΡΙΜ (1785-1863) ΚΑΙ Ο ΒΙΛΧΕΜ
ΓΚΡΙΜ (1786-1859), ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΦΙΛΟΛΟΓΟΙ,
ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΟΙ, ΛΕΞΙΚΟΓΡΑΦΟΙ, ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΤΗΣ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΟΙ-ΜΥΘΟΓΡΑΦΟΙ
ΚΑΙ ΣΥΛΛΕΚΤΕΣ ΛΑΪΚΟΥ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΥ
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ
ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΡΟΜΑΝΤΙΚΟΥ
ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0fYxuh2cy
Under Creative Commons License: Attribution


Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Ακλόνητοι και αυτάρεσκοι στην κρίση

του Δημοσθένη Κούρτοβικ

Η κρίση κατεβάζει τους δείκτες ευημερίας, αλλά ανεβάζει τα επίπεδα διανοητικής εγρήγορσης. Αναστατώνει την κοινωνία, αλλά οργανώνει καλύτερα τα μυαλά. Ανακόπτει την οικονομική ανάπτυξη, αλλά ευνοεί την πολιτισμική ανάπτυξη. Εξαπολύει το φάσμα της καταστροφής, αλλά θρέφει και το σπέρμα της δημιουργίας. Όλα αυτά είναι σωστά κι έχουν επισημανθεί από αρκετούς, με ποικίλες διατυπώσεις. Σπάνια όμως αναφέρεται, ακόμα και από αυτούς, μια προϋπόθεση, χωρίς την οποία όλα αυτά τα θετικά παράγωγα μιας κρίσης είναι ανέφικτα. Η προϋπόθεση αυτή είναι ότι η κρίση θα έχει εσωτερικευτεί, ότι θα έχει γίνει και κρίση των συνειδήσεων. Που σημαίνει ότι δεν βολευόμαστε πια στις παλιές πεποιθήσεις μας, αναζητούμε καινούργιες, πιο σύνθετες απαντήσεις, αισθανόμαστε την ανάγκη να δούμε τα πράγματα από διαφορετική σκοπιά. Δεν περιμένουμε βέβαια μια τέτοια στάση από το σύνολο της κοινωνίας. Την περιμένουμε όμως από τα, κατά τεκμήριο, πιο ανήσυχα και δυναμικά τμήματά της ή από τους διαμορφωτές της κοινής γνώμης...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/pages/2.html#ixzz0fYxTYmy1
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Το Αγροτικό Ζήτημα στην Ελλάδα

Πέντε σταθμοί που επηρέασαν την πορεία της χώρας από τη δημιουργία του ελληνικού κράτους μέχρι σήμερα

του Βασιλη Πατρωνη, Επίκουρου καθηγητή του Πανεπιστημίου Πατρών

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/pages/2.html#ixzz0fYxCuwBe
Under Creative Commons License: Attribution

.

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Μη προτρεχέτω το blog του νοός

του Δ.Παπαγγελή καθηγητή του Τμήματος Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«Επιθετικότητα, υβριστικός παροξυσμός, δυσανεξία και περιφρόνηση αποτελούν την ημερήσια διάταξη στα blogs που ανταλλάσσουν μεταξύ τους άνθρωποι οι οποίοι δεν γνωρίζονται προσωπικά». Η επισήμανση έγινε πριν από μερικές εβδομάδες σε κύριο άρθρο του βρετανικού «Guardian», και θα μπορούσε να εντυπωσιάσει μόνον όσους δεν έτυχε να κάνουν δειγματοληψία από αυτό το καινούργιο τουρνουά αντισφαίρισης. Ορισμένοι από τους κατηγορουμένους απάντησαν με προβλεπτή, και επαυξημένη, επιθετικότητα· αλλά η πιο ενδιαφέρουσα αντίδραση ήταν αυτή που διαφήμιζε τις θεραπευτικές ιδιότητες της διαδικτυακής παρρησίας: «Ο κόσμος χρησιμοποιεί τα blogs για να εκφράζει ανώνυμα γνώμες, φόβους, άγχη και θυμό. Ευτυχώς, γιατί έτσι εκτονώνεται ενέργεια που θα μπορούσε να καταλήξει σε βίαιη συμπεριφορά ή σε αυτοκτονία». Ως βήμα προσωπικής εξομολόγησης, είπαν άλλοι, το blog δεν κάνει τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο από το να μετατοπίζει στον δημόσιο χώρο τον εσωτερικό μονόλογο ενός σκεπτόμενου ατόμου...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/pages/2.html#ixzz0fYwweG9h
Under Creative Commons License: Attribution

.

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Si vis pacem para pacem

του Θ.Λιανού, καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Κύριο θέμα της ειδησεογραφίας των τελευταίων εβδομάδων είναι η τρομοκρατία σε παγκόσμια κλίμακα. H συχνότητα των τρομοκρατικών ενεργειών και τα χιλιάδες θύματα υποδεικνύουν ότι πράγματι η διεθνής κοινότητα έχει να επιλύσει ένα σοβαρότατο πρόβλημα. Είναι βέβαιο ότι, σε ζητήματα όπως η τρομοκρατία, υπάρχουν πλευρές και μυστικά τα οποία εμείς οι απλοί πολίτες θα τα μάθουμε αργά ή δεν θα τα μάθουμε ποτέ. Πληροφορούμεθα μόνο εκείνα που δεν είναι δυνατόν να αποκρυβούν και εκείνα των οποίων η δημοσιοποίηση κρίνεται σκόπιμη. Είναι πολύ πιθανόν ότι οι γνώσεις μας περί τρομοκρατίας είναι πολύ περιορισμένες και μεροληπτικές.

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/pages/2.html#ixzz0fYwc2YAP
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Σαδομαζοχιστικά παίγνια

Πώς γίνεται να οργανώνονται αποτρόπαια τηλεοπτικά παιχνίδια και πώς μπορεί να τα «απολαμβάνουν» εκατομμύρια θεατές;

του Μάριου Πλωρίτη

ΩΣ πού θα φτάσει η εμπορία, υπόθαλψη και προαγωγή των πιο θηριωδών ανθρώπινων ενστίκτων;

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/pages/2.html#ixzz0fYwFhIO3
Under Creative Commons License: Attribution

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Η φιλία σύμφωνα με τον Βίτγκενσταϊν

Η φιλία σύμφωνα με τον Βίτγκενσταϊν

του Ευγένιου Αρανίτση

«Ένας φίλος», είπε ο Βίτγκενσταϊν, «είναι κάποιος με τον οποίο μπορείς να λες ανοησίες με τη σέσουλα». Εγώ, απεναντίας, πίστευα πάντα πως ένας φίλος είναι κάποιος με τον οποίο μπορείς να ανοίγεις συζητήσεις όχι απλώς σοβαρές αλλά κυριολεκτικά επικίνδυνες. Περιττό να υπογραμμίσω πόσο ευχάριστο είναι να εντοπίζει κανείς τα λάθη του Βίτγκενσταϊν. Δεν συμβαίνει πλέον καθημερινά, πώς να το κάνουμε...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/pages/3.html#ixzz0fYvBWiHd
Under Creative Commons License: Attribution

Πρόσφατες δημοσιεύσεις από το Ludus Literarius

1.H εξουσία των διανοουμένων στα MME

του Τάκη Φωτόπουλου

(εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

2.

Γ. Βιζυηνός, "Το αμάρτημα της μητρός μου"

(Βιβλίο του καθηγητή)

3.

Η επιστροφή της «κατακερματισμένης» κοινωνίας

του Θάνου Βερεμή, προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας (ΕΣΥΠ) και αντιπροέδρου του ΕΛΙΑΜΕΠ.

(εφημ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ)

4.

Παροιμιακά

του Μάριου Πλωρίτη

Όταν οι αιώνες (της σοφίας) αντιγράφουν αλλήλους

(εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ)

5.

Οι αιτίες της κρίσης μας οδηγούν στον Νίτσε και τον μηδενισμό

από την ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ

(εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

6.

Η απελπισία γενεσιουργός αιτία της ενδοσχολικής βίας

Η ενδοσχολική βία κλιμακώνει επικίνδυνα την παρουσία της. Σε σημείο που να μην μπορούμε άλλο να της γυρνάμε την πλάτη. Για να προσεγγίσουμε την ενδοσχολική βία δεν θα πρέπει να την εξετάσουμε μεμονωμένα και ανεξάρτητα από τον κοινωνικό μας περίγυρο, την οικογένεια και το ίδιο το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Τα παιδιά αναπαράγουν την ενδοοικογενειακή βία, τα κοινωνικά αδιέξοδα και τις ανεπάρκειες του εκπαιδευτικού μας συστήματος μέσα στο ίδιο το σχολικό περιβάλλον.

της Μίτσης Σχοινά, Κλινικής Ψυχολόγου - Ψυχοθεραπεύτριας, D.E.A.

(εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

7.

Υλισμός και αντι-υλισμός

του Νίκου Μουζέλη

(εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ)

8.

Πώς κατακτιέται η ελευθερία;

του Θανάση Γιαλκετση

(εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

9.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ, Μεγάλος «μύθος» και ιδαλγός της ελληνικής Τέχνης

(εφημ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ)

10.

Γιατί χρειαζόμαστε εχθρούς;

από τον ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ

(εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

11.

Κ.Π.Καβάφη, "Μελαγχολία του Ιάσωνος Κλεάνδρου ποιητού εν Κομμαγηνή ' 595 μ.χ."

(Βιβλίο καθηγητή)

Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

Πρόσφατες αναρτήσεις από το Ludus Literarius

Περιμένοντας τον έλληνα μεσσία

της Χριστίνας Κουλούρη, καθηγήτριας Νεότερης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

(εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ)

Πολιτιστικός αναλφαβητισμός

της ΑΝΝΑΣ ΚΑΦΕΤΣΗ, προέδρου του ΔΣ και καλλιτεχνικής διευθύντριας του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.

(εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ)

Πάνω σε δυο στίχους του Καβάφη

του Παντελή Μπουκάλα (εφημ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ)

Το τέλος της ανεκτικότητας

του Γιώργου Κακουλίδη (εφημ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ)

Η μνήμη του κακού

του Θανάση Γιαλκετση (εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

Κόσμος κρυμμένος στη διαφάνεια

του ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΑΡΑΝΙΤΣΗ (εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

Ειδήσεις στα αρχαία

από τον J.Coderch (Akropolis World News)

Για την παιδεία

του Γ.Χουρμουζιάδη (εφημ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ)
Εδώ γράφουμε αυτά που θέλουμε να εμφανίζονται μετά το "Διαβάστε περισσότερα".

H ανθρώπινη φύση και η κατάκτηση της ευτυχίας

Πασκάλ

Χομπς

Καρτέσιος

του Γεράσιμου Βώκου, καθηγητή Φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Ολοι οι άνθρωποι αναζητούν την ευτυχία, αυτό δεν σηκώνει εξαίρεση, ανεξάρτητα από τον τρόπο που το επιχειρεί ο καθένας, γράφει ο Πασκάλ και φαίνεται ότι δεν έχει άδικο, μια και για τους περισσότερους φιλοσόφους η ευτυχία μοιάζει με επιθυμία ριζωμένη στην ανθρώπινη φύση. Αλλά η συμφωνία σταματάει εδώ. Αμέσως μετά αρχίζουν οι διαφωνίες, που είναι πιο σημαντικές.

Θα έλεγε κανείς, πράγματι, ότι δεν υπάρχει πεδίο συζήτησης ανάμεσα στους αρχαίους φιλοσόφους, για τους οποίους η ευτυχία μπορεί να οριστεί με τρόπο αντικειμενικό, και στους νεότερους, οι οποίοι υποστηρίζουν πως ο ορισμός της δεν μπορεί παρά να είναι υποκειμενικός. Αν στα προηγούμενα συνυπολογιστεί η σταθερή κατεύθυνση των φιλοσόφων του Μεσαίωνα να εξαρτούν την ευτυχία από την πνευματική σωτηρία, θεωρώντας την ευδαιμονία υπερφυσικού τύπου, εύκολα μπορεί να καταλάβει κανείς ότι οι δρόμοι που οδηγούν στην ευτυχία είναι δύσκολοι, όχι μόνο για να τους περπατήσουμε αλλά ήδη για να τους χαράξουμε.

Στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα η ηθική φιλοσοφία, με τρόπο ιδιαίτερα προσεκτικό, θα επιμείνει στη φυσική της καταγωγή και τον επίγειο προορισμό της, επιχειρώντας να πάρει τις αποστάσεις της από τις επιταγές της θρησκείας. Στην προοπτική αυτή, όπως το εξηγεί ο Καρτέσιος, η ηθική οφείλει να εξηγήσει με ποιον τρόπο η ψυχή, τόσο καθεαυτή όσο και στο βαθμό που είναι ενωμένη με το σώμα, πρέπει να ενεργήσει ώστε να επιτύχει τη μεγαλύτερη δυνατή ικανοποίηση σ' αυτή τη ζωή. Ενωμένη όμως με το σώμα η ψυχή βρίσκεται περικυκλωμένη από πάθη και κινδυνεύει, κατά συνέπεια, να αστοχήσει ως προς την εκτίμηση της πραγματικής αξίας των πραγμάτων που συμβάλλουν στην ευτυχία. Στο κρίσιμο αυτό σημείο παρεμβαίνει ο λόγος, ο οποίος μπορεί να εκτιμήσει σωστά την αξία των αγαθών, των οποίων η απόκτηση θα οδηγήσει τους ανθρώπους στην κατάκτηση της ευτυχίας. Λελογισμένη κτήση, λελογισμένη χρήση: αυτά είναι τα σταθμά με τα οποία ο λόγος μετρά την αξία των μέσων που θα οδηγήσουν στον επιθυμητό σκοπό, στην ευτυχία.

Ορισμένοι ανησύχησαν με το φρόνιμο σχήμα του Καρτέσιου. Οχι γιατί είναι φρόνιμο αλλά γιατί είναι σχήμα, στο οποίο δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μπορεί να χωρέσει η ανθρώπινη φύση, εκτός πια αν στριμωχτεί τόσο ώστε να γίνει αγνώριστη. Αυτός πάντως που ανησύχησε πολύ ήταν ο Χομπς, ο οποίος, σε ένα μικρό δοκίμιο που έχει ακριβώς τον τίτλο «Περί της ανθρώπινης φύσης», εγείρει ορισμένες αντιρρήσεις ως προς τη θέση των μέσων και των σκοπών, την οποία θεωρεί σχετική. Οι σκοποί, υποστηρίζει ο Χομπς, μπορούν και πρέπει να διακριθούν σε κοντινούς και μακρινούς. Στην προοπτική αυτή, συνεχίζει, όταν συγκρίνουμε τους σκοπούς, οι πιο κοντινοί μπορεί να θεωρηθούν μέσα για τους πιο μακρινούς. Υπάρχει άραγε ο μακρινός σκοπός, αυτός που θα ήταν πραγματικό τέλος - τώρα πια με τη διπλή σημασία του όρου; Αν υπήρχε, τότε όλοι οι άλλοι θα μπορούσαν να θεωρηθούν μέσα για την επίτευξή του. Ο σκοπός αυτός θα ήταν η ευτυχία, υποστηρίζει ο άγγλος φιλόσοφος, συμπεραίνοντας όμως ότι τέτοιο πράγμα δεν υπάρχει σ' αυτόν τον κόσμο· όχι γιατί υπάρχει σε κάποιον άλλο, αλλά γιατί, απλούστερα και δραστικότερα, «όσο ζούμε έχουμε επιθυμίες και η επιθυμία υποθέτει πάντοτε έναν σκοπό». Ο τελικός σκοπός σημαίνει το τέλος της επιθυμίας, δηλαδή το τέλος της ζωής.

Οι θέσεις αυτές μπορεί να είναι άβολες, ακόμη και τρομακτικές στις συνέπειές τους. Εχουμε δικαίωμα να τις αποδεχτούμε ή να τις απορρίψουμε. Το ερώτημα ωστόσο είναι αν ισχύουν και μάλιστα στην καθημερινή ζωή, η οποία δεν περιμένει την άδεια της θεωρίας για να ξετυλιχτεί. Ο ίδιος ο Χομπς, πάντως, βρίσκει ότι οι θέσεις του μπορούν να εξηγήσουν ορισμένα φαινόμενα, τα οποία, χωρίς αυτές, είναι δυσεξήγητα. Ετσι, θεωρεί εντελώς φυσικό το γεγονός ότι «οι επιθυμίες των ανθρώπων πολλαπλασιάζονται στο βαθμό που αποκτούν όλο και περισσότερο πλούτο, διακρίσεις ή εξουσία». Με άλλα λόγια, ο Χομπς υποστηρίζει πως είναι λάθος, γιατί συνιστά λογικό σφάλμα, να περιμένουμε από έναν βαθύπλουτο άνθρωπο, για παράδειγμα, να θέσει ο ίδιος τέρμα στην επιθυμία του για περισσότερο πλούτο. Ο λόγος μπορεί να διαμαρτύρεται. H επιθυμία όμως έχει τη δική της λογική και οδηγεί τους ανθρώπους, ακόμη και «όταν κατακτήσουν τον υψηλότερο βαθμό εξουσίας κάπου, να αναζητήσουν κάποια άλλη, όσο κρίνουν ότι είναι υποδεέστεροι από κάποιον άλλο». Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη. Αν υποθέσουμε ότι κάποιος έχει πετύχει τα πάντα, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι θα επιθυμήσει περισσότερα. Και τούτο γιατί «δικαίως οι άνθρωποι νιώθουν λύπη όταν δεν έχουν κάτι να κάνουν. Ετσι η ευτυχία, με την οποία εννοούμε τη συνεχή ευχαρίστηση, δεν συνίσταται καθόλου στο ότι έχουμε πετύχει αλλά στο ότι πετυχαίνουμε». Μπορεί ο Χομπς να είναι σκληρός. Μόνο στα λόγια όμως. Γιατί η πραγματικότητα είναι ανελέητη.
ΠΗΓΗ: εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 23-1-2005