Τετάρτη, 16 Δεκεμβρίου 2009

Γιορτινές ιστορίες

Christmas in IndonesiaImage via Wikipedia

I found this fascinating quote today:

Η γαλοπούλα- και η χήνα και η πάπια και το γουρουνόπουλο- είναι μέσα στην παράδοση των Χριστουγέννων, ακόμη και μέσα στην παράδοση εκείνων των φτωχοηρώων του Παπαδιαμάντη, που μας κάνουν, σαν υπνωτισμένους, να διαβάζουμε τον «Χριστό στο Κάστρο», τον «Αμερικάνο» ή «Της Κοκκώνας το σπίτι». Αυτά είναι τα Χριστούγεννα της συνήθειας, της επανάληψης, της μνήμης. Ολα τα άλλα έρχονται από το λαϊφστάιλ, από το χριστουγεννιάτικο μάρκετινγκ της ψεύτικης νοσταλγίας, της λάμψης του συμβολικού πλαστικού. Ας ζήσουμε λοιπόν με τις συνήθειες των παραδομένων Χριστουγέννων κι ας απορρυθμίσουμε όλα τα άλλα Χριστούγεννα.spoudasterion.pblogs.gr, Ludus Literarius,Dec 2009



You should read the whole article.


Reblog this post [with Zemanta]

Η ανάγνωση ως άσκηση ελευθερίας

Seated man reading a bookImage by National Media Museum via Flickr

του Θ. Γιαλκετση

Το πάθος για τις ιδέες δεν τρέφεται μόνον από την απλή μορφωτική περιέργεια, που υποκινεί τη θέληση για γνώση. Το πάθος για τις ιδέες τροφοδοτήθηκε συχνά και από την επιθυμία των ανθρώπων να αναστοχαστούν για τους όρους της κοινωνικής τους ύπαρξης ή να διεκδικήσουν την αυτονομία τους.

Οι άνθρωποι στράφηκαν προς το φιλοσοφικό ή τον κοινωνικο-πολιτικό στοχασμό, αναζητώντας απαντήσεις στα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα ή λύσεις στα προβλήματα της κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης και στα ιστορικά διλήμματα μιας εποχής. Αυτή είναι και η μεγαλύτερη δύναμη του βιβλίου και της ανάγνωσης, η ικανότητά τους δηλαδή να μετασχηματίζουν τους ανθρώπους, τις συνειδήσεις τους και τις συμπεριφορές τους. Η ανάγνωση ως πάθος και ως άσκηση ελευθερίας είναι ο τύπος εκείνης της ανάγνωσης μέσω της οποίας οι άνθρωποι ονειρεύονται και επιδιώκουν να αλλάξουν τους εαυτούς τους, να αλλάξουν τη ζωή τους ή να αλλάξουν την κοινωνία και τον κόσμο. Είναι η ανάγνωση που τρέφεται από τα μεγάλα ρεύματα των ιδεών και υποκινείται από τις διαθέσεις, τα κίνητρα και τις ευαισθησίες που γεννιούνται από ισχυρά κοινωνικά και πνευματικά κινήματα.

Το πάθος για τις ιδέες, η ίδια η ανάγνωση ως πάθος και ως άσκηση ελευθερίας μοιάζει να υποχωρούν στις μέρες μας. Οι αιτίες γι' αυτήν την υποχώρηση δεν πρέπει να αναζητηθούν μόνο στη σαγήνη του τηλεοπτικού θεάματος ή στις αλλαγές του σύγχρονου τρόπου ζωής και στις νέες καταναλωτικές και ψυχαγωγικές συνήθειες και νοοτροπίες.

Οι βαθύτερες αιτίες εντοπίζονται ίσως σε ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα των καιρών μας: οι σύγχρονες κοινωνίες της αναπτυγμένης Δύσης αυτοπροσδιορίζονται ως ανοιχτές κοινωνίες, ως φιλελεύθερες κοινωνίες, με άλλα λόγια ως κοινωνίες που έχουν δώσει μιαν ικανοποιητική λύση στο πρόβλημα της ανθρώπινης ελευθερίας. Οι άνθρωποι όμως, την ίδια στιγμή που πιστεύουν ότι είναι ελεύθεροι, πιστεύουν ταυτόχρονα, το ίδιο σταθερά, ότι δεν μπορούν να αλλάξουν πολλά πράγματα με την κοινή της δράση, ότι δε μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά την πορεία των πραγμάτων, την υπάρχουσα κοινωνική διάταξη, τη διαχείριση των κοινών τους υποθέσεων. Το πώς μπορούν αυτές οι δύο πεποιθήσεις -ότι είμαστε ελεύθεροι και ότι δεν μπορούμε να αλλάξουμε τίποτα το ουσιαστικό στην κοινωνία- να υποστηρίζονται ταυτόχρονα, αυτό είναι μια λογική αντίφαση και ένα δισεπίλυτο αίνιγμα. Και τι είδους ελευθερία είναι αυτή που αποθαρρύνει τη φαντασία και τη δημιουργική δραστηριότητα, αυτή που δεν ευνοεί το στόχο και την κοινή προσπάθεια να φανταστούμε, να επινοήσουμε και να επιδιώξουμε έναν καλύτερο κόσμο;

Το πάθος για τις ιδέες, το πάθος της ανάγνωσης επιβιώνει ωστόσο και διατηρεί πάντα τη δύναμη να ανοίγει ορίζοντες και δρόμους ελευθερίας... ΠΗΓΗ: Ε-βιβλιοθήκη, 14-12-2001
Reblog this post [with Zemanta]

Δευτέρα, 14 Δεκεμβρίου 2009

Καταναλώνω πολύ, άρα πάσχω !


I found this fascinating quote today:

Συχνά η καταναλωτική μας συμπεριφορά μπορεί να μας οδηγήσει πολύ πιο πέρα από την ικανοποίηση της κοινότοπης επιθυμίας μας να αποκτήσουμε κάποια χρήσιμα ή όμορφα αντικείμενα. Για να περιγράψουν, μάλιστα, τέτοιες «παράλογες» και «ακατανίκητες» αγοραστικές επιθυμίες οι ειδικοί χρησιμοποιούν όρους όπως «αγοραθεραπεία» (shopping therapy), αναφερόμενοι στην πιο ήπια και σχεδόν φυσιολογική εκδοχή του καταναλωτικού συνδρόμου, ενώ την πιο ακραία του εκδοχή, που εκδηλώνεται ως ανικανοποίητη καταναλωτική μανία, την περιγράφουν ως «ωνιομανία» (oniomania, από το αρχαιοελληνικό ρήμα ωνέομαι-ωνούμαι, που σημαίνει αγοράζω). Χωρίς όμως να προσδιορίζουν πάντοτε επαρκώς την ακριβή τους σημασία και, κυρίως, τις μεταξύ τους διαφορές.spoudasterion.pblogs.gr, Ludus Literarius, Dec 2009

You should read the whole article.

Κυριακή, 13 Δεκεμβρίου 2009

Αν αυτό είναι το παιδί

teen-age-fan-clubImage by bass_nroll via Flickr


I found this fascinating quote today:


Σπασμωδική, βίαιη είναι η ενηλικίωση των παιδιών, όπως κρυφά βίαιη είναι και η καθήλωση πολλών ενηλίκων σε ένα νηπιακό, παιδαριώδες στάδιο σκέψης ή μάλλον μη σκέψης . Όπως χάνονται οι ενδιάμεσες εποχές και από τον χλιαρό χειμώνα περνάμε σε ένα ορμητικό καλοκαίρι, έτσι τείνουν να χαθούν και οι διαφορετικές ηλικίες του ανθρώπου. Εδώ δεν εκπληρώνεται το όνειρο της αιώνιας νεότητας, αλλά ο εφιάλτης της αιώνιας ανωριμότητας και του μοντέρνου πρωτογονισμού .spoudasterion.pblogs.gr, Ludus Literarius
You should read the whole article.
Reblog this post [with Zemanta]

Από τον Υμηττό στην Κοπεγχάγη

We are natureImage by Kaysse via Flickr

του Θεόδωρου Δ. Παπαγγελή
καθηγητή του Τμήματος Φιλολογίας
στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Πολλοί από αυτούς που διασκέπτονται αυτές τις μέρες στην Κοπεγχάγη για την κλιματική αλλαγή και τα παρεπόμενά της, αρκετοί ακτιβιστές αλλά και μια σημαντική μερίδα ενδιαφερομένων, θα είναι πεπεισμένοι ότι το επαπειλούμενο οικολογικό «ολοκαύτωμα» είναι αδιανόητο έξω από το ιστορικό πλαίσιο της εκβιομηχανισμένης νεoτερικότητας και της θεριεμένης τεχνολογίας μας.

Και στην περίπτωση αυτή είναι προφανώς εύλογο να υποθέτει κανείς ότι όσο πιο παλιά τόσο πιο καλά: πυκνά και ακούρευτα ρουμάνια, αμόλευτες λίμνες, γάργαρες ποταμίσιες ροές, θαλεροί λειμώνες, ακμαία στη νιότη της χλωρίδα και πανίδα, σε χρόνους και καιρούς που δεν ήξεραν τίποτε για ρύπους και εκπομπές και οι συνολικοί φιλοξενούμενοι του πλανήτη μοιάζαν με ακροβολισμένους ερημίτες σε σύγκριση με το σύγχρονο υπερσυγκεντρωμένο ανθρωπομάνι. Και δεν χρειάζεται να πάμε πίσω ως τα άχραντα της πλειστοκαίνου και της παλαιολιθικής. Ο κλασικός Σωκράτης του Πλάτωνα βρίσκει ειδυλλιακή αναψυχή, μεσημβρινή ανάπαυση και χορωδιακή παράσταση από τζιτζίκια στις όχθες τουΙλισσού, όχι και τόσο μακριά από τα φιλοσοφικά και τα άλλα στέκια της αθηναϊκής αγοράς.

Αλλά είναι αυτός ο ίδιος Πλάτων που μας δίνει και την πρώτη μαρτυρία για την αποψίλωση του Υμηττού· και αν πρέπει να πιστέψει κανείς τον πολυταξιδεμένο και τουριστικά πολυμαθή Παυσανία, κάπου πέντε αιώνες αργότερα τα «πράσινα αξιοθέατα» ήταν μειοψηφία μέσα στο ελλαδικό τοπίο. Θα ήταν, ασφαλώς, παρακινδυνευμένο να εντοπίσει κανείς συστηματικό οικολογικό προβληματισμό στα λογοτεχνικά, πραγματολογικά ή τεχνικά κείμενα της ελληνορωμαϊκής Αρχαιότητας, σκέψεις, ωστόσο, και ιδέες σχετικού ενδιαφέροντος κυκλοφορούν στον Αριστοτέλη και τον Θεόφραστο, και είναι ο δεύτερος που χρησιμοποιεί τον όρο «οικείος» για να επισημάνει την ειδική σχέση ενός φυτικού είδους με το περιβάλλον στο οποίο το συγκεκριμένο είδος ευδοκιμεί καλύτερα. Δεν αποκλείεται ο πολυσχιδής φυσιοδίφης Εrnst Ηaeckel, που είχε κλασική παιδεία και που χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «οικολογία» το 1866, να είχε υπόψη του τα συμφραζόμενα στα οποία ο Θεόφραστος είχε δώσει αυτήν την τεχνική χροιά στη λέξη «οικείος».

Τη σπανιότητα σχετικών πληροφοριών από την Αρχαιότητα την αντισταθμίζουν, πάντως, σύγχρονες ιστορικές μελέτες με οικολογική αιχμή, και τα ευρήματά τους- αποτέλεσμα συνδυαστικής ιστορικής, αρχαιολογικής, γεωλογικής και ανθρωπολογικής διερεύνησης- απέχουν πολύ από το να προβάλλουν μιαν εικόνα αρμονίας ανάμεσα στον ανθρώπινο παράγοντα και το φυσικό περιβάλλον. Ορισμένες φιλοσοφικές και θρησκευτικές αντιλήψεις, όπως αυτές που εκπροσωπούσαν οι Ορφικοί και οι Πυθαγόρειοι, για παράδειγμα, ενθάρρυναν μια σεβαστική στάση απέναντι στη Φύση, και το μοτίβο της ανθρώπινης παρεμβατικότητας ή της τεχνολογικής επινόησης που διασαλεύoυν τη θεόθεν φυσική τάξη των πραγμάτων αντηχεί συχνά, και με σχετλιαστικούς τόνους, στη λογοτεχνία, είναι ωστόσο δύσκολο να πιστέψουμε ότι αυτό το είδος περιβαλλοντικής ευσέβειας επηρέαζε την πρακτική διαχείριση των φυσικών πόρων περισσότερο από ό,τι οι σύγχρονες οργανώσεις και η πράσινη αντιπολίτευση ανέστειλαν ή διαφοροποίησαν την χρησιμοθηρία κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Ειδικότερα για τον ανθρωπογεωγραφικό χώρο της μεσογειακής λεκάνης, οι απτές μαρτυρίες που διαθέτουμε συνθέτουν ένα οικείο σκηνικό αποψίλωσης των δασών, διάβρωσης του εδάφους και γεωργοκτηνοτροφικής υπερεκμετάλλευσης. Η μαζική υλοτόμηση υπαγορευόταν από τις στρατιωτικές, κυρίως, ανάγκες. Οταν, στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, η Αμφίπολη έπεσε στα χέρια των Σπαρτιατών, οι Αθηναίοι βρέθηκαν σε δυσχερή θέση επειδή τα εκτεταμένα δάση της συγκεκριμένης περιοχής παρείχαν άφθονη ξυλεία για ναυπήγηση πολεμικών πλοίων. Αλλά τον τίτλο του οικολογικού ολετήρα διεκδικούν με μεγαλύτερες ίσως αξιώσεις τα ρωμαϊκά στρατεύματα κατοχής στη Γαλατία, που εξαφάνισαν τεράστιες δασικές εκτάσεις προκειμένου να αποφύγουν ενέδρες από τις ντόπιες αντιστασιακές δυνάμεις. Οι αρχαίοι ιστορικοί μιλούν για μετακινήσεις πληθυσμών που οφείλονταν στην προοδευτική ερημοποίηση ολόκληρων περιοχών, ενώ δεν λείπουν πληροφορίες για εντατική θηρευτική δραστηριότητα που οδήγησε στην εξάλειψη ειδών της πανίδας σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες. Μπορεί κανείς να φανταστεί ότι τα αιματηρά «σόου» της αυτοκρατορικής Ρώμης με το τακτικό πρόγραμμα θηριομαχιών υπήρξαν για πολλές δεκαετίες ένας από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους η βόρεια Αφρική είδε την άγρια πανίδα της να συρρικνώνεται κατά τους ιστορικούς χρόνους.

Πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός πολιτισμικής θεώρησης του φυσικού περιβάλλοντος, διαθέσιμης τεχνολογίας και κοινωνικής οργάνωσης κατά την ελληνορωμαϊκή Αρχαιότητα ήταν τέτοιος που διατάραξε σοβαρά τις ισορροπίες του μεσογειακού οικοσυστήματος και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την παρακμή του κλασικού πολιτισμού, ενώ, τα τελευταία χρόνια, η περιβαλλοντική παράμετρος θεωρείται όλο και πιο σημαντική για την ερμηνεία σημαντικών ιστορικών εξελίξεων, όπως είναι, για παράδειγμα, η οικονομική και πολιτική παρακμή της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής επικράτειας. Αν και υπάρχουν εικασίες και εκτιμήσεις για την αρνητική επίδραση περιόδων όπου σημειώθηκαν αισθητές κλιματικές αλλαγές, αυτό που θεωρείται βέβαιο είναι η ενοχή του ανθρωπογενούς παράγοντα σε αλλεπάλληλους κύκλους οικολογικών κρίσεων.

Είναι πολύ πιθανό ότι η εμφατική ανάγνωση της Ιστορίας από αυτή τη σκοπιά αποτελεί παραπροϊόν της σημερινής οικολογικής συνειδητοποίησης, η οποία κάποτε τείνει να εμφανίζεται με χαρακτηριστικά «φονταμενταλιστικής» βεβαιότητας. Ανεξάρτητα από αυτό, όμως, το αφήγημα της ανθρώπινης «κερδοσκοπίας» και αλαζονείας απέναντι στη διαθεσιμότητα του φυσικού περιβάλλοντος, στη διαχρονική του διάσταση είναι χρήσιμος γνώμονας για όλους τους ενδιαφερομένους και, πρώτα από όλους, για τους διασκεπτομένους της Κοπεγχάγης.ΠΗΓΗ: εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 13-12-2009
Reblog this post [with Zemanta]

LinkWithin

Related Posts with Thumbnails

AddThis

| More