Πώς διαμορφώθηκε η εθνική συνείδηση

Η γέννηση ενός έθνους

του Πέτρου Πιζάνια, ιστορικού, καθηγητή του Ιονίου Πανεπιστημίου

Οι διαμάχες οι σχετικές με την εθνική υπόσταση ενός πληθυσμού έχουν πάντοτε μια πρωταρχική ιστορική αναφορά η οποία λειτουργεί ως καθρέφτης για την αναγνώριση όλων των μελών της εν λόγω κοινωνίας μεταξύ τους. Αδιάφορο αν η ιστορική αυτή αναφορά είναι πλήρως ή μερικώς επινοημένη. Σημασία έχει ότι είναι κοινά αποδεκτή, για την ακρίβεια αυτονόητη για τον καθένα και την καθεμία...

Η ηλιθιότητα της TV

του Θ.Π.Λιανού, καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Σύμφωνα με ένα παλιό αστείο, όταν ένας μαθητής απάντησε σε σχετικό ερώτημα ότι ο Καραϊσκάκης ήταν ήρωας του '21 άρπαξε από τον διπλανό του μια σφαλιάρα μαζί με τη «σωστή» απάντηση: «Ο Καραϊσκάκης είναι γήπεδο, ρε ηλίθιε». Το αστείο αυτό θέτει το ερώτημα: Πού και πώς μαθαίνουμε για τους ήρωές μας; Στο σχολείο ή στο γήπεδο; Και η απάντηση είναι ούτε στο ένα ούτε στο άλλο. Οι σημερινοί ήρωες παρελαύνουν καθημερινά στο καθιστικό μας μέσω της τηλεόρασης...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0j2svChQg
Under Creative Commons License: Attribution

ΕΛΛΗΝΑΣ - ΓΡΑΙΚΟΣ

του Nίκου Βαρδιάμπαση

Το εθνικό μας «Γραικός» είναι πανάρχαιο. Στη Δωδώνη «... ώκουν γαρ οι Σελλοί -γράφει ο Αριστοτέλης- οι καλούμενοι τότε μεν Γραικοί, νυν δ' Ελληνες» (Μετεωρολογικά 352α)...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0j2sSI9eX
Under Creative Commons License: Attribution

Διονύσιος Σολωμός, Ο Κρητικός: Κριτήριο αξιολόγησης

Μαρία Πολυδούρη, "Μόνο γιατί μ' αγάπησες"

ΠΗΓΗ:εφημ. ΕΘΝΟΣ,ένθετο ΠΑΙΔΕΙΑ, 16-12-2009

Κρίσεις και διακρίσεις;

του Γιάννη Πανούση

Ακόμα και στα λασπόνερα, ουρανέ, καθρεφτίζεσαι

Θ. Βαής, Ουρανός

Οι φόβοι για μετακύλιση της οικονομικής κρίσης στο κοινωνικό ή και αντικοινωνικό πεδίο είναι βάσιμοι...

Αδίδακτο κείμενο αρχαίων ελληνικών: Κριτήριο αξιολόγησης

Image by leoplus via Flickr

 Α. Να μεταφράσετε το παρακάτω απόσπασμα:

Οὕτω τοίνυν, ὦ ἄνδρες, σφόδρα ἐνέμειναν ἐν τούτῳ (τῳ ὅρκῳ) πάντες ὥστε καὶ τὴν παρὰ τῶν θεῶν εὔνοιαν μεθ’ ἑαυτῶν ἔσχον βοηθόν, καὶ πάντων τῶν Ἑλλήνων ἀνδρῶν ἀγαθῶν γενομένων πρὸς τὸν κίνδυνον, μάλιστα ἡ πόλις ὑμῶν εὐδοκίμησεν. ὃ καὶ πάντων ἂν εἴη δεινότατον, τοὺς μὲν προγόνους ὑμῶν ἀποθνῄσκειν τολμᾶν ὥστε μὴ τὴν πόλιν ἀδοξεῖν, ὑμᾶς δὲ μὴ κολάζειν τοὺς καταισχύναντας αὐτήν, ἀλλὰ περιορᾶν τὴν κοινὴν καὶ μετὰ πολλῶν πόνων συνειλεγμένην εὔκλειαν, ταύτην διὰ τὴν τῶν τοιούτων ἀνδρῶν πονηρίαν καταλυομένην.

Λυκούργου, Κατά Λεωκράτους 82

Μον.: 20

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1. Να γράψετε τους ζητούμενους ονοματικούς &  αντωνυμικούς τύπους:

τούτῳ: ίδια πτώση στον άλλο αριθμό
πάντες: δοτική ίδιου αριθμού
ἑαυτῶν: ίδιο τύπο στο β΄ πρόσωπο
ἀνδρῶν: δοτική ίδιου αριθμού
πόλις: αιτιατική ίδιου αριθμού
ὑμῶν: ίδιο τύπο στο γ΄ πρόσωπο
τοιούτων: δοτική πληθυντικού αριθμού θηλυκού γένους

Μον.: 3

2. Να γράψετε τα παραθετικά του επιθέτου (με διατήρηση γένους, πτώσης και αριθμού) και του επιρρήματος: μάλιστα, ἀγαθῶν. 

Μον.: 3

3. Να γράψετε τους ζητούμενους ρηματικούς τύπους:


ἐνέμειναν: β΄ ενικό υποτακτικής, ίδιων χρόνου και φωνής
ἔσχον: ίδιο πρόσωπο ευκτικής, ίδιων χρόνου και φωνής
γενομένων: γ΄ ενικό υποτακτικής, ίδιων χρόνου και φωνής
ἀποθνῄσκειν: ίδιο τύπο σε μέλλοντα και αόριστο
τολμᾶν: μετοχή ενεστώτα, ουδετέρου γένους, ονομαστική ενικού αριθμού
καταισχύναντας: ίδιο τύπο σε μέλλοντα
περιορᾶν: ίδιο τύπο σε μέλλοντα και αόριστο
συνειλεγμένην: ίδιο τύπο στην ενεργητική φωνή

Μον.: 4

4. Να αναγνωρίσετε το συντακτικό ρόλο των έντονα γραμμένων λέξεων.

Μον.: 5

5. Να αναγνωρίσετε πλήρως τη δευτερεύουσα πρόταση της τελευταίας περιόδου. 

Μον.: 3

6. τοὺς καταισχύναντας: Να αναλύσετε την μετοχή στο αντίστοιχο είδος δευτερεύουσας πρότασης.

Μον.: 2

Σημ.: Τις απαντήσεις των κριτηρίων  μπορείτε να τις βλέπετε εδώ

Υπάρχουν τολμηρές φωνές

της Βάσως Κιντή, επίκουρης καθηγήτριας Φιλοσοφίας στο Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου των Αθηνών

Ρενέ Ντεκάρτ, Εμμάνουελ Καντ

Ο Ρενέ Ντεκάρτ, ήρωας του Διαφωτισμού και θεμελιωτής της νεώτερης σκέψης, μαθαίνοντας το 1633 για τη δίκη του Γαλιλαίου από την Ιερά Εξέταση αποφασίζει να μη δημοσιεύσει την πραγματεία του περί Κόσμου και γράφει στον φίλο του Μερσέν ότι οι σκέψεις του δεν του είναι τόσο προσφιλείς για να διακινδυνεύσει μια ανάλογη δοκιμασία. Το μότο μου στη ζωή, γράφει, ήταν πάντα η φράση Βene vixit,qui bene latuit («Ζει καλά ο λάθρα βιώσας», φράση του Οβίδιου που ανακαλεί το επικούρειο «λάθε βιώσας»)...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0irsSjOCO
Under Creative Commons License: Attribution

Ενας θαυμαστός «ρεπορτέρης»

της Μαριάννας Τζιαντζή

Ενα από τα καλά του Ιντερνετ είναι ότι ψάχνοντας μπορεί κανείς να αντικρίσει διαμάντια, ακόμα και όταν ο αρχικός στόχος μας ήταν η άντληση μιας απλής πληροφορίας. Ενα από τα κακά είναι ότι μπορούμε να ξοδέψουμε ατέλειωτες ώρες τσαλαβουτώντας στα ρηχά...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqD53rlB
Under Creative Commons License: Attribution

«Ετσι πάει το έθνος»...

του Παντελή Μπουκάλα

«Στην αρχή εντρεπόντανε να 'βγουνε και επροσμένανε το σκοτάδι για ν' απλώσουν το χέρι, επειδή δεν ήτανε μαθημένες. Αλλά όταν επερισσέψανε οι χρείες εχάσανε την ντροπή, ετρέχανε ολημερίς». Αδύνατο μοιάζει, όσο οδεύουμε προς την 25η Μαρτίου, να μην ανέβουν στη μνήμη λέξεις των ποιητών μας, λέξεις πικρές, έγκαιρες, προειδοποιητικές...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqCvWTiL
Under Creative Commons License: Attribution

Ελλειμμα δύο

του Δ.Μαρωνίτη

Συνεχίζω όσα υποσχέθηκα τις προάλλες με αμφίβολη διάθεση. Στοιχίζοντας το έλλειμμα της ανοικονόμητης οικονομίας μας με το έλλειμμα της φθίνουσας διανόησής μας. Προτείνοντας τρεις, λανθάνοντες μάλλον συντελεστές, που ενδεχομένως το ορίζουν και, ως ένα βαθμό τουλάχιστον, το εξηγούν. Σ΄ αυτό το πλαίσιο πρότεινα μια τρίβαθμη κλίμακα, στη βάση της οποίας αναγνωρίζεται η συγκεκριμένη εμπειρία, στο μέσο η ομόλογη γνώση, και στην κορυφή η αντίστοιχη έκφραση. Η εμπειρία, όπως έγραφα, αναλογεί στον τρόπο και στον βαθμό που βιώνεται η οικονομική ασφυξία σε προσωπικό και συλλογικό, ταξικό και διαταξικό επίπεδο. Η γνώση υπονοεί την ανάγνωση της δυσανάγνωστης δημοσιονομικής κρίσης, με κριτήρια ιστορικά και πολιτικά. Η έκφραση, τέλος, καλύπτει τόσο την κυβερνητική δράση (το γνωστό «πρόγραμμα σταθερότητας», με τα προηγούμενα και τα παρεπόμενά του) όσο και τις κοινωνικές και κομματικές αντιδράσεις (ηπιότερες, έντονες, βίαιες)...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqCitL2N
Under Creative Commons License: Attribution

Η ανήσυχη δεκαετία του ΄60

του Δ. Τζιόβα, καθηγητή Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Βirmingham της Αγγλίας

Ελύτης, Σεφέρης, Ρίτσος

Η δεκαετία του ΄60 θεωρείται μια περίοδος απελευθερωτικής ζωντάνιας, αμφισβήτησης και αντικομφορμισμού με πρωταγωνιστή τη νεολαία και τη δράση των ποικίλων ομάδων της (από στρατευμένους αριστερούς μέχρι τους teddy boys). Και αυτή η εικόνα αποτυπώνεται στην πρόσφατη έκδοση Διονύσης Σαββόπουλος - Του ΄60 οι εκδρομείς: κοσμογονία στη μουσική, άνοιξη στα εικαστικά και τον κινηματογράφο, μετασχηματισμός του αστικού τοπίου, εξοικείωση με την τεχνολογία. Ηταν όμως τα «σίξτις» αποκλειστικά μια εποχή γεμάτη ευφορία και δυναμισμό ή εξέπεμπε και κάποια δόση υπαρξιακής αγωνίας και αβεβαιότητας για το μέλλον; Στις διάφορες επισκοπήσεις της ελληνικής δεκαετίας του ΄60 κυριαρχούν οι άλλες τέχνες, ενώ η λογοτεχνία δεν φαίνεται να κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της εικόνας για αυτά τα τόσο επίμαχα και σημαντικά χρόνια. Κι όμως οι εξελίξεις στη λογοτεχνία ήταν πλούσιες και πολυσχιδείς προσθέτοντας χτυπητές πινελιές στο πολύχρωμο φάσμα της δεκαετίας...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqCXefx6
Under Creative Commons License: Attribution

Στο εσωτερικό των μηχανισμών

Του ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΑΡΑΝΙΤΣΗ

Κατά μήκος μιας παράδοσης που ίσως έληξε με τη δημόσια δολοφονία του Κένεντι, η αναγνώριση της ιδιότητας του πολιτικού, σ' ένα ορισμένο πρόσωπο, επέτρεπε να διακρίνεις το φάσμα των θεσμικών βαθμίδων που εκπροσωπούνταν στην παρουσία του μέχρι τον αρχικό εγγυητή τους, όποιος κι αν ήταν αυτός, δηλαδή να αναγνωρίζεις τη συμβολική διαδρομή των εξαρτήσεων από κάποιου είδους πατρότητα ή Νόμο, ασχέτως του αν γινόταν καλή ή κακή χρήση των συγκεκριμένων πηγών εξουσίας· τώρα, βλέπεις απλώς έναν υπάλληλο, έστω τον υπ' αρ. 1 υπάλληλο, που κινείται στα βάθη μιας τεχνικού τύπου «διαφάνειας», κάνοντας οτιδήποτε θα έκανε ούτως ή άλλως, σαν σε reality show...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqCHXEWO
Under Creative Commons License: Attribution

Ποιος απειλεί την εθνική ταυτότητα;

Από τον ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ

Τον Μάρτιο του 2007, όταν ο Νικολά Σαρκοζί, υποψήφιος τότε για την προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας, πρότεινε τη δημιουργία υπουργείου της μετανάστευσης και της εθνικής ταυτότητας, ο γαλλοβούλγαρος στοχαστής Τσβετάν Τόντοροφ δημοσίευσε στην εφημερίδα «Le Monde» το ακόλουθο άρθρο.

Στο μυθιστόρημά του «1984», ο Οργουελ περιγράφει πολλά υπουργεία που δημιουργήθηκαν στην ολοκληρωτική χώρα Ωκεανία: το υπουργείο της αλήθειας, εκείνο της ειρήνης, της αγάπης, της αφθονίας...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqC6ZCoN
Under Creative Commons License: Attribution

CWS...

από τον ΕΥΓΕΝΙΟ ΑΡΑΝΙΤΣΗ

Πρώτα εκθείασαν το Ιντερνετ σαν εργαλείο που βοηθάει την ανάπτυξη των εγκεφαλικών συνάψεων με όρους «γυμναστικής» προσαρμογής στην κατανόηση ενός σύμπαντος το οποίο λειτουργεί εντελώς διαφορετικά απ' τον ρεαλιστικό κόσμο, προγραμματίζοντας τη σκέψη να στοχεύει στη σύλληψη γενικών νόμων (αντί το ανάποδο) και στη συνέχεια να διασπάται επιμετρικά στα φαινόμενα -τώρα «αποδεικνύεται» πως η υπερβολικά συχνή περιπλάνηση στο Διαδίκτυο προκαλεί αϋπνία, ανορεξία, τάσεις απομόνωσης, εθισμό και μελαγχολία...

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0iqBpJlsG
Under Creative Commons License: Attribution

Τοπίο στην ομίχλη

του Νάσου Βαγενά, καθηγητή της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αν σιωπούν οι διανοούμενοι σήμερα στη χώρα μας θα πρέπει πρώτα να προσδιορίσουμε ποιοι είναι οι διανοούμενοι στη χώρα μας, πράγμα κάθε άλλο παρά εύκολο. Διότι η έννοια του διανοουμένου είναι στα καθ΄ ημάς τόσο συγκεχυμένη που θα έπρεπε πρώτα να επιχειρήσουμε ορισμένες βασικές διακρίσεις.

Η βασικότερη διάκριση που θα μπορούσε να σκεφθεί κανείς είναι εκείνη ανάμεσα στην ευρύτερη και στη στενότερη έννοια του όρου. Με την ευρύτερη έννοια διανοούμενος είναι- μιλάω πάντοτε για την Ελλάδα- εκείνος που θεωρείται διανοούμενος (είτε από τους άλλους είτε από τον εαυτό του). Με την έννοια αυτή οι διανοούμενοι είναι σήμερα τόσο πολλοί ώστε να αποτελούν μία από τις πολυπληθέστερες τάξεις στη χώρα μας. Με τη στενότερη- δηλαδή, με την ακριβέστερη- έννοια του όρου, διανοούμενοι, κατά τη γνώμη μου, είναι όσοι διαθέτουν τις εξής τρεις ιδιότητες (και τις τρεις):

α) Εχουν τις απαιτούμενες γνώσεις για τα φλέγοντα κοινωνικοπνευματικά ζητήματα της εποχής τους. 

β) Σκέφτονται με το μυαλό τους, όχι με το μυαλό των άλλων. 

γ) Διατυπώνουν δημοσίως τις σκέψεις τους για τα παραπάνω ζητήματα.

Σύμφωνα με την έννοια αυτή, οι διανοούμενοι στη χώρα μας είναι, αν δεν κάνω λάθος, τόσο λίγοι ώστε να μην μπορούν να γεμίσουν μια αίθουσα σεμιναρίου. Και τούτο γιατί οι περισσότεροι από τους διανοουμένους με την ευρεία έννοια δεν διαθέτουν τη δεύτερη- και σπουδαιότερη- από τις τρεις ιδιότητες που διακρίνουν τους διανοουμένους με την ακριβέστερη, δηλαδή με τη σωστή, έννοια του όρου (πολύ συχνά δεν διαθέτουν ούτε και την πρώτη). Είναι, πιστεύω, σπουδαιότερη η δεύτερη ιδιότητα, γιατί διανοούμαι σημαίνει στοχάζομαι, συλλογίζομαι σε βάθος, σκέφτομαι κριτικά.

Θα πρέπει να σταθούμε λίγο σε αυτή την έλλειψη. Ως συναρτώμενη με την περιφερειακή θέση της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό και στο ευρύτερο δυτικό διανοητικό γίγνεσθαι, είναι, ως έναν βαθμό, κατανοήσιμη. Λέω ως έναν βαθμό, γιατί το γεγονός ότι η νεοελληνική διανόηση υπήρξε σχεδόν πάντοτε μεταπρατική των ιδεών που παράγονται στα διανοητικά κέντρα δεν δικαιολογεί τη σημερινή έκταση της απουσίας αυτενέργειας στη σκέψη της. Ελάχιστοι είναι οι σημερινοί έλληνες διανοούμενοι που συνδιαλέγονται δημιουργικά με τις ιδέες των διανοουμένων των κέντρων, δηλαδή που παράγουν δική τους σκέψη και που θα μπορούσαν ως εκ τούτου να χαρακτηριστούν διανοούμενοι με την ουσιαστική έννοια του όρου. Οι περισσότεροι- οι συντριπτικά περισσότεροι- αναπαράγουν άκριτα τις «κεντρικές» ιδέες, ακόμη και όταν οι ιδέες αυτές είναι φανερό ότι δεν μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα την ελληνική πραγματικότητα. Από την άποψη αυτή, η ελληνική διανόηση παραμένει αφόρητα επαρχιωτική!

Τα παραπάνω ήταν, πιστεύω, απαραίτητα αν θέλουμε να απαντήσουμε με κάποια ακρίβεια στο ερώτημα αν οι έλληνες διανοούμενοι σιωπούν ή όχι σήμερα, σε μιαν εποχή που ο λόγος της διανόησης είναι στον τόπο μας ιδιαίτερα αναγκαίος. Σε ό,τι αφορά τους διανοουμένους με την ουσιαστική έννοια του όρου, θα έλεγα ότι γενικά δεν σιωπούν, με τη διευκρίνιση όμως ότι, επειδή είναι πολύ λίγοι και επειδή ορισμένοι από αυτούς μιλούν λιγότερο απ΄ ό,τι θα έπρεπε ή δεν μιλούν καθόλου, η φωνή τους διακρίνεται πολύ δύσκολα. Και αυτό γιατί χάνεται κάτω από τη φωνή των διανοουμένων με τη μη ουσιαστική έννοια του όρου, οι περισσότεροι από τους οποίους όχι μόνο μιλούν, ενίοτε ακατάσχετα, αλλά και συχνά φωνασκούν.

Εχοντας λοιπόν απεικονίσει το τοπίο των διανοουμένων μας σήμερα με τους όρους που το περιέγραψα, θα μπορούσε κανείς, ως προς την παρουσία τους στην ελληνική πραγματικότητα, να επιχειρήσει να καταρτίσει μια τυπολογία τους. Ετσι θα έλεγα ότι οι έλληνες διανοούμενοι γενικά, δηλαδή με την ευρύτερη έννοια του όρου (στην οποία περιλαμβάνονται, βέβαια, και οι διανοούμενοι με τη στενότερη έννοιά του), θα μπορούσαν να διακριθούν σήμερα σε επτά κατηγορίες, στις εξής:

1. Σε εκείνους που μιλούν όσο θα έπρεπε.
2. Σε εκείνους που, δυστυχώς, μιλούν λίγο.
3. Σε εκείνους που, δυστυχώς, σιωπούν.
4. Σε εκείνους που,ευτυχώς,μιλούν λίγο.
5. Σε εκείνους που, ευτυχώς, σιωπούν.
6. Σε εκείνους που, δυστυχώς, μιλούν πολύ.
7. Σε εκείνους που, δυστυχώς, δεν σιωπούν.
Αθροίζοντας συγκριτικά τις ποσότητες ομιλίας και σιωπής των παραπάνω κατηγοριών το εξαγόμενο (μιλώντας πάντοτε γενικά) φέρνει αναπόφευκτα στον νου τον γνωστό δεκασύλλαβο στίχο του ιρλανδού ποιητή Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς (1865-199), τον οποίο μεταφράζω στον εθνικό μας δεκαπεντασύλλαβο:

Αυτοί που ξέρουν δεν μιλούν κι όσοι μιλούν δεν ξέρουν. 

ΠΗΓΗ: εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 21-3-2010

Οι τοις άστροις λατρεύοντες

του Δ.Παπαγγελή, καθηγητή Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Οι αστρολόγοι είναι σαν τους αρχηγούς κρατών: μιλούν μεν όλον τον χρόνο, αλλά κρατούν το επίσημο διάγγελμα για το Νέο Ετος. Ορισμένοι, μάλιστα, διατείνονται ότι οι μεν και οι δε κανόνισαν να κάνουν κοινό ντεμπούτο, πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, κάπου στη Βαβυλώνα, τον καιρό που τα άστρα στέκονταν ακόμη στο ύψος τους, καταδέχονταν να μιλούν μόνο για τον Μεγάλο Βασιλέα και τις κρατικές υποθέσεις και απέφευγαν το ιδιωτικό κουσκούς τύπου μεσημβρινής ζώνης. Φαίνεται, όμως, ότι πολύ γρήγορα το καταστατικό του σωματείου τροποποιήθηκε για να στεγάσει μέλη που ειδικεύονταν σε εξατομικευμένες προγνώσεις. Τα μυστήρια της σφηνοειδούς γραφής δεν μας επιτρέπουν να ξέρουμε ποια ακριβώς ήταν η ταρίφα γι' αυτό το είδος υπηρεσίας, μπορούμε όμως να είμαστε βέβαιοι ότι όλα τα συστατικά της προγνωστικής μαγγανείας, με τον ζωδιακό κύκλο, τις συναστρίες και τα πλανητικά συναπαντήματα, είναι τόσο παλιά όσο και η ανθρώπινη περιέργεια για το τι μέλλει γενέσθαι..

Read more: http://spoudasterion.pblogs.gr/#ixzz0ii0dCaKC
Under Creative Commons License: Attribution

Γεώργιος Βιζυηνός, Το αμάρτημα της μητρός μου

του Πέτρου Χάρη

Τα ετυμολογικά τού πολέμου

του Γ.Μπαμπινιώτη, καθηγητή Γλωσσολογίας

Αυτές τις μέρες που όλοι μιλούν για τον πόλεμο, που λέξεις τού «σημασιακού πεδίου» τού πολέμου, όπως πόλεμος, μάχη, εχθρός, αιχμάλωτος, ειρήνη, όπλα, στρατός, νίκη, ήττα, επίθεση, άμυνα κ.ά. ακούγονται και γράφονται ασταμάτητα, είναι, νομίζουμε, επίκαιρο να μιλήσουμε για τη «σημασιολογία τού πολέμου», να ανιχνεύσουμε δηλ. την προέλευση των «πολεμικών λέξεων» πόλεμος, μάχη, ειρήνη εχθρός. Η αρχική σημασία που προηγήθηκε τής σημερινής χρήσης τους μπορεί να εξηγήσει πώς αισθάνθηκαν και πώς εκφράστηκαν οι Ελληνες (και μερικοί άλλοι λαοί) απέναντι στη διαδικασία τής πολεμικής σύγκρουσης και τής δήλωσής της.

Οι δύο βασικές λέξεις τού πολεμικού σημασιακού πεδίου, οι λέξεις πόλεμος και μάχη, είναι πανάρχαιες· είναι ομηρικές. Αρχικά η λέξη πόλεμος χρησιμοποιείτο με αρνητική χροιά («κακόσημη λέξη»), ενώ η μάχη με θετική χροιά («εύσημη λέξη»). Ετσι μερικές από τις ιδιότητες που προσδίδει στον πόλεμο ο Ομηρος είναι αιματόεις, δακρυόεις, ολοός, πολύδακρυς, στυγερός, κακός,δυσηχής, οκρυόεις (ψυχρός, φρικτός), φθισήνωρ (ολέθριος, ανδροφονιάς), δήιος (φονικός, καταστρεπτικός), οϊζηρός (οδυνηρός, ελεεινός), δυσηλεγής (αποκρουστικός, αμείλικτος) κ.τ.ό., αντίθετα προς τη μάχη που «φέρει δόξα στους άνδρες», είναι κυδιάνειρα, είναι κρατίστη κ.τ.ό. Αργότερα ο πόλεμος παίρνει την έννοια τού όλου (πόλεμος είναι το σύνολο των συγκρούσεων, η καθόλου αναμέτρηση με τον εχθρό), ενώ η μάχη την έννοια τού μέρους (μάχη είναι η μεμονωμένη, συγκεκριμένη φάση αναμέτρησης με τον εχθρό). Ετσι το να χαθεί μια μάχη δεν σημαίνει, όπως λέμε, ότι χάθηκε και ο πόλεμος! Επίσης η μάχη παίρνει τη γενικότερη έννοια τής σύγκρουσης, πέρα τής «πολεμικής μάχης». Φθάνει δηλ. να σημαίνει ό,τι η λ. αγώνας.

 

Η λ. πόλεμος προέρχεται από το ομηρικό ρήμα πελεμίζω που σήμαινε «πολεμώ», με αρχική σημασία «φοβίζω τον εχθρό» (από υποθετικό τύπο πέλεμα «τρόμος, φόβος», πρβλ. γερμαν. felma «τρόμος») και μάλιστα «κραδαίνοντας τη λόγχη», αφού η λέξη είναι ομόρριζη τού πάλλω. Ας σημειωθεί ότι μια αρχαία γερμανική λέξη, η λ. werra «διαμάχη», έδωσε το αγγλ. war και το γαλλ. guerre, τις λέξεις που σημαίνουν τον πόλεμο στις αντίστοιχες γλώσσες. 

Αβέβαιη είναι η ετυμολογική προέλευση τού μάχομαι, απ' όπου η λ. μάχη. Από άλλους συνδέεται με το μάχ-αιρα και από άλλους με το μήχ-αρ, μηχ-ανή, οπότε αρχική σημασία τού μάχομαι θα ήταν αντιστοίχως «χτυπώ με μαχαίρι» ή «μηχανεύομαι (πώς θα επιβληθώ στον αντίπαλο)». Σημειώνεται ότι από το λατινικό battuere «χτυπώ, πλήττω» προήλθαν τόσο το γαλλ. battaille όσο και το αγγλ. battle, ενώ στην ίδια ρίζα ανάγονται το γαλλ. και αγγλ. combat, ακόμη και το περίφημο debate «η συζήτηση» (αρχική σημασία: «διαπληκτίζομαι, ανταλλάσσω χτυπήματα με τον αντίπαλο», που διαφέρει ριζικά από τα αντίστοιχα ελληνικά συν-ζήτηση και διά-λογος).

 

Το αντιστάθμισμα τού πολέμου, η ειρήνη, είναι μια εξίσου με τον πόλεμο αρχαία λέξη, είναι κι αυτή ομηρική. Ωστόσο, η προέλευση τής λέξης είναι άγνωστη (η σύνδεση με το είρω «συνδέω» δεν γίνεται ευρύτερα δεκτή), ενώ τύποι όπως Αθ-ήνη, Μυκ-ήνη δείχνουν μάλλον ότι πρόκειται για προελληνική (πελασγική) λέξη. Από τη ρίζα παγ/πακ- που σημαίνει «στερεώνω, συνδέω, ενώνω» και που έδωσε στην Ελληνική λέξεις όπως πήγ-νυμι, πήζω, πηκτός, άπαξ, πάγιος, πάγος, παγίς, παγετός, πάσσαλος κ.ά. προήλθαν το λατινικό pax (γεν. pacis), απ' όπου το γαλλ. paix και από αυτό το αγγλ. peace. 

Ο πόλεμος διενεργείται πάντοτε εναντίον εξωτερικών αντιπάλων που χαρακτηρίζονται με την ιδιότητα τού εχθρός. Η λέξη αυτή συνδέεται ετυμολογικά με δύο πηγές: με λέξεις που σημαίνουν «μίσος» (αρχαίο έχθος «μίσος», απ' όπου οι λέξεις απ-εχθής, ειδ-εχθής, απ-εχθ-άνομαι κ.ά.) και λέξεις από τη ρίζα *εχσ- που σημαίνουν «έξω, εκτός» (πρόθεση εξ/εκ, έξω, εξωτερικός, εκτός κ.ά.). Επομένως εχθ-ρός είναι «ο μισητός αντίπαλος, ο προερχόμενος απ' έξω», δηλ. «ο μισητός, εξωτερικός αντίπαλος». (Ας μην ξεχνάμε, ωστόσο, ότι ο ξένος, ο ακίνδυνος ιδιώτης-επισκέπτης, όχι μόνον ήταν ευπρόσδεκτος, αλλά συνιστούσε και ιερή έννοια για τους αρχαίους, δηλώνοντας τον «φιλοξενούμενο»). Με τη β' σειρά λέξεων (τη ρίζα *εχσ-) συνδέονται και λέξεις που δήλωσαν τον «ξένο» σε άλλες γλώσσες· πβ. γαλλ. ètranger, αγγλ. stranger και λατινικές λέξεις όπως ex, extra, extremus, exterior, απ' όπου προέρχονται πολλές συναφείς ξένες λέξεις. Από μια άλλη ευρωπαϊκή ρίζα (το ghost-) που σήμαινε «ξένος», προήλθαν το λατ. hostis που αρχικά σήμαινε «ξένος» και αργότερα «(δημόσιος) εχθρός». Η λέξη έχασε τη σημασία τού «εχθρός» και έδωσε λέξεις δηλωτικές τού «φιλοξενούμενος», «φιλοξενία» κ.λπ., όπως γαλλ. hôte (ξένος), αγγλ. guest, γερμ. Gast, γαλλ. hôtel (ξενοδοχείο), γαλλ. hôpital, αγγλ. hospital (νοσοκομείο) (από το hospitium «φιλοξενία» προήλθε το ελλην. οσπίτιον, δηλ. το σπίτι). Από το inimicus που δήλωνε τον «ατομικό εχθρό» προήλθαν στις γλώσσες αυτές οι λέξεις που δηλώνουν τον εχθρό, το γαλλ. ennemi, το αγγλ. enemy. 

Η πάλη των αντιθέσεων που οδήγησε τον Ηράκλειτο στη γνωστή ρήση «πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστι πάντων δε βασιλεύς, και τους μεν θεούς έδειξε τους δε ανθρώπους, τους μεν δούλους εποίησε τους δε ελευθέρους», ξεπερνάει τη φιλοσοφική δράση και αντίδραση των αντιθέτων ουσιών και προσλαμβάνει μορφές προκλητικής αγριότητας και υποβάθμισης τής ανθρώπινης ζωής, όπως ο πόλεμος τού Ιράκ που ζούμε σήμερα, με αδιαφανείς σκοπούς εκ μέρους των επιτιθεμένων και ανεξέλεγκτες επιπτώσεις για όλον τον κόσμο.

ΠΗΓΗ: εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 6 Απριλίου 2003

Αρχαία Ελληνικά - Αδίδακτο κείμενο: Κριτήριο αξιολόγησης

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

ΙΣΑΙΟΣ, ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΛΕΩΝΥΜΟΥ ΚΛΗΡΟΥ 1. 6-8

[6] οὐχ ὁμοίως δέ μοι δοκοῦμεν, ὦ ἄνδρες, διακεῖσθαι πρὸς ἀλλήλους. ἐγὼ μὲν γὰρ οὐχ ὅτι ἀδίκως κινδυνεύω, τοῦθ’ ἡγοῦμαι μέγιστον εἶναι τῶν παρόντων κακῶν, ἀλλ’ ὅτι ἀγωνίζομαι πρὸς οἰκείους, οὓς οὐδ’ ἀμύνεσθαι καλῶς ἔχει· οὐ γὰρ ἂν ἐλάττω συμφορὰν ἡγησαίμην κακῶς ποιεῖν τούτους ἀμυνόμενος, οἰκείους ὄντας, ἢ κακῶς παθεῖν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τούτων. [7] οὗτοι δ’ οὐ τοιαύτην ἔχουσι τὴν γνώμην, ἀλλ’ ἥκουσιν ἐφ’ ἡμᾶς καὶ τοὺς φίλους παρακαλέσαντες καὶ ῥήτορας παρασκευασάμενοι καὶ οὐδὲν ἀπολείποντες τῆς αὑτῶν δυνάμεως, ὥσπερ, ὦ ἄνδρες, ἐχθροὺς τιμωρησόμενοι, καὶ οὐκ ἀναγκαίους καὶ συγγενεῖς κακῶς ποιήσοντες. [8] τὴν μὲν οὖν τούτων ἀναισχυντίαν καὶ τὴν αἰσχροκέρδειαν ἔτι μᾶλλον γνώσεσθε, ἐπειδὰν πάντων ἀκούσητε· ὅθεν δ’ οἶμαι τάχιστ’ ἂν ὑμᾶς μαθεῖν περὶ ὧν ἀμφισβητοῦμεν, ἐντεῦθεν ἄρξομαι διδάσκειν.

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.  Να μεταφέρετε το παραπάνω κείμενο στην νεοελληνική.

Μον.: 20

2α. Να γράψετε τους ζητούμενους ονοματικούς  αντωνυμικούς τύπους:

ὦ ἄνδρες: ίδια πτώση στον άλλο αριθμό

ἐγὼ: δοτική πληθυντικού αριθμού, τρίτου προσώπου

τούτους: δοτική πληθυντικού αριθμού, θηλυκού γένους

ῥήτορας: κλητική ενικού αριθμού

οὐδὲν: γενική ενικού αριθμού, θηλυκού γένους

αὑτῶν: ίδιο τύπο στον άλλο αριθμό

δυνάμεως: αιτιατική ενικού αριθμού

συγγενεῖς: δοτική ενικού αριθμού, αρσενικού γένους

πάντων: γενική ενικού αριθμού

Μον.: 3

3β. ἀδίκως, μέγιστον, ἐλάττω, καλῶς , κακῶς, μᾶλλον, τάχιστ’: Να γράψετε τα παραθετικά των τύπων.

Μον.: 3

3. Να γράψετε τους ζητούμενους ρηματικούς τύπους:

ἡγοῦμαι: β΄ ενικό ευκτικής ενεστώτα

ἀγωνίζομαι: ίδιο τύπο στον μέλλοντα

ἔχει: β΄ ενικό προστακτικής αορίστου β΄

παθεῖν: ίδιο τύπο στον μέλλοντα

ἀπολείποντες: β΄ ενικό οριστικής μέσου παρακειμένου

γνώσεσθε: γ΄ πληθυντικό οριστικής μέσου παρακειμένου

ἀκούσητε: γ΄ πληθυντικό οριστικής μέλλοντα, ίδιας φωνής

οἶμαι: γ΄ πληθυντικό οριστικής παθητικού αορίστου α΄

μαθεῖν: ίδιο τύπο στον μέλλοντα

ἀμφισβητοῦμεν: β΄ ενικό οριστικής παρατατικού, ίδιας φωνής

Μον.: 4

4α. Να αναγνωρίσετε τη συντακτική λειτουργία των υπογραμμισμένων τύπων.

Μον.: 2

4β. τὴν μὲν οὖν τούτων ἀναισχυντίαν καὶ τὴν αἰσχροκέρδειαν ἔτι μᾶλλον γνώσεσθε, ἐπειδὰν πάντων ἀκούσητε: Να αναγνωρίσετε τον λανθάνοντα υποθετικό λόγο .

Μον.: 2

4γ. ὅτι ἀδίκως κινδυνεύω: Να αναγνωρίσετε πλήρως τη  δευτερεύουσα πρόταση.

Μον.: 2

4δ. παρασκευασάμενοι : Να αναγνωρίσετε το είδος της μετοχής και να την μετατρέψετσε ισοδύναμο είδος δευτερεύουσας πρότασης.

Μον.: 2

4ε. τὴν μὲν οὖν τούτων ἀναισχυντίαν καὶ τὴν αἰσχροκέρδειαν ἔτι μᾶλλον γνώσεσθε: Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική.

Μον.: 2

Σημ.: Τις απαντήσεις των κριτηρίων αξιολόγησης μπορείτε να τις βλέπετε εδώ